Mijn Bibliotheek  

Laden...

Canon van de Nederlandse geschiedenis

10. De Beeldenstorm

De strenge vervolging van ketters die ook onder gewone mannen en vrouwen slachtoffers maakte, opeenvolgende misoogsten en werkloosheid hadden in de hele Nederlanden voor een licht ontvlambare situatie gezorgd die in het wonderjaar 1566 tot een uitbarsting zou komen. Op 5 april boden tweehonderd edellieden landvoogdes Margaretha van Parma een smeekschrift aan om een einde te maken aan de geloofsvervolgingen en een vergadering van de Staten-Generaal uit te schrijven ter bespreking van de problemen in het land. Toen die edelen enkele dagen later een verbond sloten, tooiden ze zich met naam geuzen (bedelaars), zoals ze door een raadsheer van de landvoogdes waren genoemd.

Toen actie van het landsbestuur uitbleef, kwamen zij steeds openlijker in verzet. Terwijl trokken calvinistische predikanten rond om in de open lucht voor steeds meer toehoorders hagenpreken te houden. Op 10 augustus leidde zo’n hagenpreek bij Steenvoorde, in de Vlaamse Westhoek, tot de plundering van een nabijgelegen klooster. In de daaropvolgende weken en maanden werden meer kerken en kloosters bestormd en geplunderd, eerst in de rest van de Westhoek, vervolgens in andere delen van Vlaanderen en Brabant en vanaf eind augustus ook in de noordelijke Nederlanden.

De beeldenstormers waren uit alle lagen van de bevolking afkomstig en hun motieven waren even verschillend als hun achtergronden. Zo wilden de calvinisten de kerken zuiveren van de ‘paapse superstitiën’. Door katholieke symbolen als heiligenbeelden en kunstwerken te beroven van hun mystieke inhoud meenden ze duidelijk maken dat het katholicisme was verworden tot een poppenkast die het ware geloof ontheiligde. De gezuiverde kerken waren zo bovendien geschikt voor de gereformeerde eredienst, waarin Gods woord centraal staat: bijbellezing en bijbeluitleg door een predikant.

Wim Blockmans en Herman Pleij (redactie)

, Nederland van prehistorie tot Beeldenstorm
Amsterdam : Bert Bakker, 2007.
ISBN: 978-90-351-2989-4.
Dit eerste van de vier delen van Plaatsen van herinnering, met beschrijvingen van 41 plaatsen in het huidige Nederland en Vlaanderen waar belangrijke gebeurtenissen plaatsvonden, bevat van Guido Marnef de bijdrage ‘Steenvoorde, 10 augustus 1566 : de Beeldenstorm’.

Louis Paul Boon,

Het Geuzenboek
Utrecht : De Arbeiderspers, 2012. 12e dr. 1e dr.: 1979. Verzameld werk ; deel 20.
ISBN: 978-90-295-8391-6.
Epische kroniek over de opstand, strijd en ondergang van de Geuzen in de zuidelijke Nederlanden tussen 1500 en 1585, beginnend met de geboorte van Karel V in Gent, waarbij de volkswoede in 1566 leidt tot de Beeldenstorm en vervolgens tot de komst van Alva.

Henk Duits en Ton van Strien (redactie),

Een intellectuele activist : studies over leven en werk van Philips van Marnix van Sint Aldegonde
Hilversum : Verloren, 2001.
ISBN: 90-6550-669-1.
Acht lezingen over Marnix van Sint Aldegonde (1540-1598), vooral bekend om zijn vermeend auteurschap van het Wilhelmus en zijn strijdbaar calvinisme. Op godsdienstige gronden verdedigde hij de Beeldenstorm, maar anderzijds was hij voorstander van godsdienstvrijheid voor katholieken.

Maarten Hageman,

Het kwade exempel van Gelre : de stad Nijmegen, de Beeldenstorm en de Raad van Beroerten, 1566-1568
Nijmegen : Vantilt, 2005.
ISBN: 90-77503-23-4.
Kort voor de onlusten van de Beeldenstorm in 1566 kondigde het tolerante stadsbestuur van Nijmegen een akkoord af dat iedereen vrij liet in de uitoefening van zijn religie, waarmee het het gezag van koning Filips tartte. De stad werd vervolgens uitermate zwaar gestraft door Alva’s Bloedraad.

Herman Kaptein,

De beeldenstorm
Hilversum : Verloren, 2002.
ISBN: 90-6550-459-1.
Beschrijving van de periode van de Beeldenstorm, met een verklaring hoe het calvinisme dat slechts door een minderheid werd aangehangen, toch kon wortelen in de Republiek.

Huub de Kruif,

Van beeldenstorm tot stedenstorm : ooggetuigen van de Tachtigjarige Oorlog, 1555-1581
Nijmegen : Vantilt, 2017.
ISBN: 978-94-6004-259-1.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog leden de mensen niet alleen onder de inquisitie en de beeldenstorm, maar ook onder de kou van de ‘kleine ijstijd’ en de daaruit voortvloeiende hongersnoden, de belastingen, de ongeregeldheden en de (dood)straffen. Huub de Kruif heeft van dertien ooggetuigenverslagen hertalingen gemaakt om ons kennis te laten maken met de ellende van de bevolking in deze periode van onze geschiedenis.

Jan J.B. Kuipers,

De Beeldenstorm : van oproer tot opstand in de Nederlanden
Zutphen : Walburg Pers, 2015.
ISBN: 978-94-6249-030-7.
In Steenvoorde begon op 10 augustus 1566 de Beeldenstorm, maar daar was het nodige aan voorafgegaan. De auteur presenteert het verhaal van 1566 in de context van de geschiedenis van de Reformatie, met aandacht voor de achtergronden en de grote lijn, voor plaatselijke gebeurtenissen en met een stoet bekende en onbekende actoren.

Redactie Noordhoff Atlasproducties,

De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. Over de Beeldenstorm gaat het in de pagina’s 182 tot en met 185.

Willem Velema (samenstelling),

Oog in oog met het verleden : de vaderlandse geschiedenis in 91 verhalen
Utrecht : Het Spectrum, 2005.
ISBN: 90-274-9769-9.
Overzicht van de Nederlandse geschiedenis waarin 91 belangrijke gebeurtenissen worden beschreven, waaronder de moord op Floris V in 1296, de Sint-Elisabethsvloed in 1421 en de Beeldenstorm in Utrecht in 1566.

Joris De Zutter (bewerking),

Te triest om 't al te vertellen : beeldenstorm in Gent
Snoecks Publishers, 2016.
ISBN: 978-94-6161-317-2.
Via Antwerpen bereikten de beeldenstormers Gent waar ze acht parochiekerken, vijfentwintig kloosters, tien hospitalen en zeven kapellen plunderden. De beeldenstorm in Gent werd uitvoerig beschreven door de kroniekschrijver Marcus van Vaernewyck in Van die beroerlicke tijden in die Nederlanden en voornamelick in Ghendt. Twee boeken van dit meerdelige werk zijn door Joris De Zutter hertaald in hedendaags Nederlands, voorzien van verklarende opmerkingen en een algemene historische situering.

Greet Bauweleers,

Gebroken
Antwerpen : Manteau, 2012.
ISBN: 978-90-223-2628-2.
In de tijd dat het groeiende verzet tegen de katholieke kerk een hoogtepunt bereikt door de Beeldenstorm, wordt even buiten de stadsmuren van het 16e-eeuwse Antwerpen het lichaam van een vermoorde vrouw gevonden.

Ria Geysen,

Isabella's geheim : historisch mysterie
Zelhem : De Leeskamer, 2010.
ISBN: 978-90-8606-022-1.
In het 16de-eeuwse Ieper, in de roerige jaren die leiden tot de Beeldenstorm, neemt een jonge vrouw de lakenhandel van haar broer over en breidt deze uit. Hierbij vindt zij een inquisiteur van de katholieke kerk op haar pad die niet alleen jaagt op ketters maar ook op de moordenaar van zijn broer.

Ethel Herr,

De duif en de roos : historische roman
Kampen : De Groot Goudriaan, 1997. Vert. van: The Dove and the Rose (1996). Vertaling: Rika Vliek.
ISBN: 90-6140-504-1.
Een jonge, veelbelovende schilder wordt in 1566 in Breda door zijn vader het huis uitgezet omdat die zijn ketterse ideeën niet kan delen. De Beeldenstorm scheidt ook de familie.

Joyce Tulkens,

Broodheren
Hoorn [etc.] ; Westfriesland, 2003.
ISBN: 978-90-205-2678-3.
Roman over de gebeurtenissen die leidden tot de Tachtigjarige Oorlog, met in het centrum van de verwikkelingen de Utrechtse hofschilder Antonis Mor en zijn broodheren Filips II, landvoogdes Margaretha van Parma, kardinaal Granvelle en Willem van Oranje. Dieptepunt zijn de Beeldenstorm en de komst van Alva in 1566.

John Vermeulen,

Tussen God en de zee : roman over het leven en werk van Gerard Mercator
Westerlo : Kramat, 2004.
ISBN: 90-75212-54-2.
Het leven van de beroemde Vlaamse kaartenmaker Gerard de Kremer alias Mercator (1512-1594), tegen de achtergrond van het opkomende protestantisme, de Beeldenstorm en de inquisitie.