Canon van de Nederlandse geschiedenis

12. De Republiek

Het Twaalfjarige Bestand zorgde in 1609 voor een tijdelijke onderbreking van de oorlog tegen Spanje die in 1568 met de militaire invallen van Willem van Oranje was begonnen. Anders dan op de door Claes Janszoon Visscher geproduceerde kaart van de Nederlanden in de vorm van een leeuw, de Leo Belgicus, waarop de zeventien Nederlanden als een geheel werden afgebeeld, waren de Nederlanden door de Opstand en de daaropvolgende oorlog uiteengevallen in twee nieuwe staten: de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Die laatste beleefde met het Bestand een belangrijk diplomatiek succes, al zou zij pas in 1648 met de Vrede van Munster internationaal erkend worden als soevereine staat. Een republiek was een uitzondering in het door vorsten geregeerde vroegmoderne Europa. De republiek was er dan ook vooral gekomen omdat er geen geschikte vorst was gevonden.

In de gemeenschappelijke vergadering van de Staten-Generaal had elk gewest in theorie een even belangrijke stem. Omdat leden recht hadden op ruggespraak en voor overleg terug mochten naar hun gewest, kon het in theorie lang duren voor er een besluit werd genomen. Maar omdat het rijke Holland verreweg het meeste geld inbracht, had het ook het meest te vertellen. De hoogste ambtenaar van Holland, de raadpensionaris, functioneerde als een soort minister-president, minister van financiën en minister van buitenlandse zaken tegelijk. Daarnaast was er meestal een Oranje die het ambt van stadhouder bekleedde. Als hoog edelman uit het huis van Oranje-Nassau (en dus familie van Willem van Oranje) en opperbevelhebber over de strijdkrachten stak de stadhouder ver uit boven alle andere bestuurders en ambtenaren. Stadhouders als Maurits en Frederik Hendrik behaalden klinkende militaire overwinningen op de Spanjaarden.

Tijdens het Twaalfjarig Bestand kwamen een stadhouder en een raadpensionaris voor het eerst met elkaar in conflict, met dramatische uitkomst. Na een hooglopend politiek en religieus conflict liet stadhouder Maurits raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt arresteren, op beschuldiging van landverraad. Hij werd op 13 mei 1619 onthoofd.

Reinier Baarsen,

1600-1700 : Gouden Eeuw
Amsterdam : Rijksmuseum, 2018.
ISBN: 978-94-926600-1-5.
Overzicht van de Hollandse kunst uit de Gouden (zeventiende) Eeuw aan de hand van 165 schilderijen en gebruiks- en siervoorwerpen uit de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Jan Blokker,

Waar is de Tachtigjarige Oorlog gebleven?
Amsterdam : De Harmonie, 2006.
ISBN: 90-6169-741-7.
Verslag van een rondreis langs plekken in Nederland en België waar zich tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) belangrijke gebeurtenissen hebben afgespeeld, met onder meer een verhaal over kolonel Mondragón die, ofschoon een vijand en de veroveraar van Zierikzee in 1576, toch een fatsoenlijke Spanjaard was.

Machiel Bosman (samenstelling en hertaling),

De polsslag van de stad : de Amsterdamse stadskroniek van Jacob Bicker Raije (1732-1772)
Amsterdam : Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2009.
ISBN: 978-90-253-6419-9.
De notities die de ambtenaar Jacob Bicker Raije veertig jaar lang (van 1732 tot 1772) optekende over wat er voorviel in Amsterdam, bieden een spiegel van het leven in de stad in de Pruikentijd.

Erik De Bom,

Een nieuwe wereld : denkers uit de Nederlanden over politiek en maatschappij (1500-1700)
Antwerpen : Polis, 2015.
ISBN: 978-90-868716-1-2.
De manier waarop we over politiek denken is bepaald door zes cruciale denkers uit de Lage Landen: Desiderius Erasmus, Juan Luis Vives, Justus Lipsius, Leonardus Lessius, Hugo Grotius en Benedictus de Spinoza. Elk van hen had een grote impact op het politieke leven van hun tijd, tot ver buiten de Nederlanden. In dit boek worden ze uitgebreid geportretteerd.

Hans Bots,

De Republiek der Letteren : de Europese intellectuele wereld, 1500-1760
Nijmegen : Vantilt, 2018.
ISBN: 978-94-600-4372-7.
De auteur laat zien hoe de geletterden in West-Europa vanaf de zestiende eeuw tot het midden van de achttiende eeuw via persoonlijke ontmoetingen tijdens een universitaire studie, via correspondenties en dankzij boek- en tijdschriftpublicaties met elkaar in contact traden. Aldus vormde zich een wijdvertakt en intrigerend netwerk van onderlinge betrekkingen.

Peter De Cauwer,

Tranen van bloed : het beleg van 's-Hertogenbosch en de oorlog in de Nederlanden, 1629
Amsterdam : Amsterdam University Press, 2008.
ISBN: 978-90-8964-016-1.
De verovering van de onoverwinnelijk geachte stad 's-Hertogenbosch was een van de hoogtepunten van het Staatse leger in de Tachtigjarige Oorlog. Uiteindelijk zou die leiden tot het Verdrag van Munster in 1648.

Edward De Maesschalck,

Oranje tegen Spanje : eenheid en scheiding van de Nederlanden onder de Habsburgers (1500-1648)
Zwolle : WBooks, 2015.
ISBN: 978-94-625-8097-8.
Geschiedenis van de Nederlanden, van de eenheid der 17 provincies onder Karel V tot het uiteenvallen in Noord en Zuid na de Tachtigjarige Oorlog, bevestigd door de Vrede van Munster.

Arnout van Cruyningen,

De opstand 1568-1648 : de strijd in de zuidelijke en noordelijke Nederlanden
Utrecht : Omniboek, 2018.
ISBN: 978-94-01-91266-2.
Overzicht van de gebeurtenissen tijdens de Tachtigjarige Oorlog, tegenwoordig vaak de Nederlandse Opstand genoemd, en van de personen die daarbij zowel aan Spaanse als Nederlandse zijde een hoofdrol vervulden.

Arnout van Cruyningen,

De Tachtigjarige Oorlog : de vrijheidsstrijd in de Nederlanden 1568-1648
Utrecht : Omniboek, 2017. Waar & wanneer.
ISBN: 978-94-01-91134-4.
Dit beknopte en toegankelijke overzichtswerk beschrijft de strijd tegen Spanje: een cruciale periode in onze vaderlandse geschiedenis die voor de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden leidde tot een ongekende bloeiperiode: de Gouden Eeuw.

A.Th. van Deursen,

De Gouden Eeuw volgens A.Th. Van Deursen
Amsterdam : Bert Bakker, 2010.
ISBN: 978-90-351-3582-6.
Het leven van het gewone volk in Holland en in het Noord-Hollandse dorp Graft in de 17e eeuw, gevolgd door de biografie van Maurits, de tweede zoon van Willem van Oranje en stadhouder van Holland en Zeeland van 1584-1625.

A.Th. van Deursen,

Hollanders in hun gewest tussen 1572 en 1648 : leven onder bescherming van Kerk-Staten-Stadhouder
Amsterdam : Bert Bakker, 2016.
ISBN: 978-90-351-4464-4.
A.Th. van Deursen (1931-2011) wordt beschouwd als een van de meest vooraanstaande historici van Nederland, met name op het gebied van de zestiende en zeventiende eeuw. In deze cassette zijn drie van zijn boeken samengebracht: Bavianen en Slijkgeuzen, Mensen van klein vermogen en Maurits van Nassau (1567-1625).

A.Th. van Deursen,

De last van veel geluk : 1555-1702 : de geschiedenis van Nederland
Amsterdam : Bert Bakker, 2006. 4e dr. 1e dr.: 2004.
ISBN: 90-351-3028-6.
Analyse van de geschiedenis van Nederland in de periode 1555-1702, met nadruk op politieke en religieuze ontwikkelingen en de rol van grote mannen als Willem van Oranje, Van Oldenbarnevelt, Frederik Hendrik, Johan de Witt en Willem III.

A.Th. van Deursen,

Maurits van Nassau, 1567-1625 : de winnaar die faalde
Amsterdam : Bert Bakker, 2005. 5e dr. 1ste dr.: 2000.
ISBN: 90-351-2803-6.
Dat de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden kort voor 1600 door de Europese mogendheden als soevereine staat werd erkend, was mede te danken aan het militaire genie van Maurits, de tweede zoon van Willem van Oranje, van 1584 tot 1625 stadhouder van Holland en Zeeland. De focus in deze biografie ligt op zijn conflict met Johan van Oldenbarnevelt.

Anne Doedens en Jan Houter,

1666 : Het Vlie brandt : het verhaal over twee grote rampen in de Gouden Eeuw
Franeker : Van Wijnen, 2014.
ISBN: 978-90-5194-490-7.
Vlieland en Terschelling waren van groot belang voor de handel en scheepvaart in de Gouden Eeuw. De Engelse aanval in augustus 1666 op een handelsvloot die bijna 200 schepen naar de bodem joeg, plus de brand die op Terschelling woedde, deden de Republiek op zijn grondvesten trillen.

Jan Francken,

Het einde van Johan van Oldenbarnevelt
Amsterdam : Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2005. Hertaling: Thomas Rosenboom. Toelichting: René van Stipriaan.
ISBN: 90-253-4685-5.
Het in hedendaags Nederlands hertaalde verslag door de knecht van Oldenbarnevelt van de acht maanden dat de staatsman gevangen zat en van zijn terechtstelling.

Robert Fruin,

Het voorspel van de Tachtigjarige Oorlog
Utrecht : Omniboek, 2017. 1ste druk: 1859.
ISBN: 978-94-01-91132-0.
Reconstructie door de negentiende-eeuwse historicus (1823-1899) van de periode rond de Reformatie en de Beeldenstorm, die de opmaat vormden voor de Tachtigjarige Oorlog.

Renaat Gaspar,

Op de vlucht voor de guillotine : herinneringen van émigrés aan hun verblijf in de Republiek der Verenigde Nederlanden, 1793-1795
Zutphen : Walburg Pers, 2010.
ISBN: 978-90-5730-671-6.
Historisch onderzoek naar de ervaringen van de Franse aristocraten die tijdens de Franse revolutie naar Nederland uitweken.

Jeroen Giltaij,

Het grote Gouden Eeuw boek : de Hollandse schilderkunst
Zwolle : WBOOKS, 2017. Herdruk. 1ste druk: 2013.
ISBN: 978-94-625-8180-7.
Compleet overzicht in woord en vooral beeld van de Nederlandse schilderkunst in de zeventiende eeuw.

Hans Goedkoop en Kees Zandvliet,

De Gouden Eeuw : proeftuin van onze wereld
Zutphen : Walburg Pers, 2012.
ISBN: 978-90-5730-880-2.
Geschiedenis van Nederland vanaf omstreeks 1585 tot 1672, waarbij de zeventiende eeuw een proeftuin is voor het heden.

S. Groenveld,

Facetten van de Tachtigjarige Oorlog : twaalf artikelen over de periode 1559-1652
Hilversum : Verloren, 2018.
ISBN: 978-90-870472-6-9.
Twaalf, deels eerder gepubliceerde artikelen over politieke en bestuurlijke, sociale en militaire aspecten van de Tachtigjarige Oorlog, met aandacht voor de rol die religie hierin speelde. Alle teksten zijn aangepast aan de huidige stand van het onderzoek.

S. Groenveld,

Het Twaalfjarig Bestand, 1609-1621 : de jongelingsjaren van de Republiek der Verenigde Nederlanden
Hilversum : Verloren, 2009.
ISBN: 978-90-72550-05-7.
De achtergronden van het Twaalfjarig Bestand en de betekenis die deze tijdelijke wapenstilstand midden in de Tachtigjarige Oorlog voor de jonge Republiek der Verenigde Nederlanden heeft gehad.

S. Groenveld,

Unie, Bestand, Vrede : drie fundamentele wetten van de Republiek der Verenigde Nederlanden
Hilversum : Verloren, 2009. Medewerking: H.L.Ph. Leeuwenberg en H.B. van der Weel.
ISBN: 978-90-8704-127-4.
De traktaten van de Unie van Utrecht, het Twaalfjarig Bestand en de Vrede van Munster, voorzien van uitvoerig commentaar, uitgebracht ter gelegenheid van de herdenking van het Twaalfjarig Bestand.

S. Groenveld en H.L.Ph. Leeuwenberg,

De Tachtigjarige Oorlog : opstand en consolidatie in de Nederlanden (ca. 1560-1650)
Zutphen : Walburg Pers, 2008.
ISBN: 90-5730-537-2.
Herziene versie van twee eerder verschenen boeken: De kogel door de kerk? : de opstand in de Nederlanden 1559-1609 (1983) en De bruid in de schuit : de consolidatie van de Republiek 1609-1650 (1985).

Michiel van Groesen, Judith Pollmann en Hans Cools (redactie),

Het gelijk van de Gouden Eeuw : recht, onrecht en reputatie in de vroegmoderne Nederlanden
Hilversum : Verloren, 2014.
ISBN: 978-90-8704-453-4.
Recht, onrecht en reputatie waren in de Gouden Eeuw onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dit gold voor de legitimatie van het verzet tegen Filips II, maar ook voor de lastercampagnes van verschillende politieke facties in het Rampjaar. Deze bundel biedt een mooie inkijk in de reikwijdte en de rekkelijkheid van het vroegmoderne Nederlandse rechtssysteem.

Gijs van der Ham,

80 jaar oorlog : de geboorte van Nederland
Amsterdam : Atlas Contact, 2018.
ISBN: 978-90-450-3766-0.
Dit boek, gebaseerd op verhalen uit de gelijknamige NTR-serie en de tentoonstelling in het Rijksmuseum, vertelt het verloop van de oorlog aan de hand van tijdloze thema’s, objecten die een rol speelden in het conflict, kunstwerken en persoonlijke getuigenissen. Op verrassende wijze laat het zien hoe onderwerpen als tolerantie, godsdienstvrijheid, zelfbeschikkingsrecht en identiteit een cruciale rol speelden in het ontstaan van het huidige Nederland en België.

Craig Harline,

Jacobs vlucht : een familiesage uit de Gouden Eeuw
Nijmegen : Vantilt, 2016. Vertaald uit het Engels door Patrick Derynck.
ISBN: 978-94-600-4299-7.
Geschiedenis van vier generaties van de familie Roldanus (1560-1686) waarvan de eerste drie protestants werden en de vierde weer rooms-katholiek werd. Het leven in de 'verdraagzame' zestiende- en zeventiende-eeuwse Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden blijkt veel minder veilig dan doorgaans wordt aangenomen.

Katie Heyning,

Zeeuwse meesters uit de Gouden Eeuw : een selectie uit de Goedaert collectie
Zwolle : WBooks, 2018.
ISBN: 978-94-625-8264-4.
Overzicht van Zeeuwse kunstschilders uit de 17de eeuw aan de hand van boedelinventarissen uit Zierikzee en de kunstverzameling Goedaert. Uitgave ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in Stadhuismuseum Zierikzee, van 15 april 2018 t/m 31 maart 2019.

Feico Houweling,

Steden van Erasmus : de opmerkelijke rol van Rotterdam en Gouda in de Nederlandse Opstand
Hoor ! Geschiedenis, 2017.
ISBN: 978-94-92696-01-4.
Aan de hand van historische feiten laat de auteur zien hoe er in de Noordelijke Nederlanden werd gedacht over godsdienst en tolerantie voordat het calvinisme kwam. Het erasmianisme voerde hier de boventoon tot daaraan in 1618 een eind werd gemaakt.

Constantijn Huygens,

Journaal van de reis naar Venetië
Amsterdam : Prometheus, 2003. Vertaling uit het Frans: Frans R.E. Blom.
ISBN: 90-351-2500-2.
Dagverhaal van de reis naar Venetië die de jonge Constantijn Huygens (1596-1687) in 1620 maakte in het gezantschap van ambassadeur François van Aerssen die namens de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën een vriendschaps- en bijstandsverdrag met de republiek Venetië ging ratificeren.

Jonathan I. Israel,

De Republiek, 1477-1806
Franeker : Van Wijnen, 2015. 8e dr. 1ste dr.: 1995. Vertaling van: The Dutch Republic : its rise, greatness, and fall, 1477-1806, 1996. Vertaling: Bert Smilde.
ISBN: 978-90-5194-337-5.
Geschiedenis van de Nederlandse Republiek, waarin vele aspecten aan bod komen, van de armenzorg tot de kunst in de Gouden Eeuw, van Alva tot de Republiek als wereldmacht.

Fred Jagtenberg,

Willem IV : stadhouder in roerige tijden, 1711-1751
Nijmegen : Vantilt, 2018. Verschijnt 1 mei 2018.
ISBN: 978-94-6004-365-9.
Na een Franse inval in de zuidelijke Nederlanden werd Willem IV (1711-1751), als enig levende vertegenwoordiger van het vorstengeslacht Nassau, in korte tijd stadhouder van alle gewesten. Zijn vroege overlijden riep aan zijn groeiende invloed een halt toe. De auteur schetst in deze levensbeschrijving niet alleen een beeld van Willem IV als stadhouder maar ook als zoon, echtgenoot en vader.

Geert H. Janssen,

Het stokje van Oldenbarnevelt
Hilversum : Verloren, 2001.
ISBN: 90-6550-455-9.
Overzicht van de controverses op politiek en godsdienstig gebied tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) die aanleiding gaven tot de executie van Johan van Oldenbarnevelt op een schavot voor de Haagse ridderzaal op 13 mei 1619.

Lotte Jensen,

Vieren van vrede : het ontstaan van de Nederlandse identiteit, 1648-1815
Nijmegen : Vantilt, 2016.
ISBN: 978-94-600-4287-4.
Studie over de vorming van de Nederlandse identiteit vanaf de Vrede van Munster in 1648, toen de Nederlandse Republiek formeel als soevereine staat werd erkend, tot het Congres van Wenen in 1815, toen Nederlanders opnieuw van een gouden toekomst droomden.

J.G. Kikkert,

Frederik Hendrik
Soesterberg : Aspekt, 2010. 2e herziene dr. 1ste dr.: 1986.
ISBN: 90-5911-963-0.
Biografie van de jongste zoon van Willem van Oranje (1584-1647), vanwege zijn militaire successen bekend als de stedendwinger, die ook een geslepen opportunist blijkt te zijn geweest.

J.G. Kikkert,

Maurits van Nassau
Soesterberg : Aspekt, 2008. 2e herziene dr. 1ste dr.: 1985.
ISBN: 90-5911-731-X.
Biografie van de tweede zoon van Willem van Oranje (1567-1625), waarin overtuigend wordt aangetoond dat deze stadhouder vooral oog had voor de eigen dynastieke en financiële belangen.

J.G. Kikkert,

De val van de Republiek
Soesterberg : Aspekt, 2011.
ISBN: 9789461530172.
Politieke geschiedenis van Nederland in de achttiende eeuw tot aan de ineenstorting van het stadhouderlijk bewind en de vlucht van prins Willem V in 1795.

André Klukhuhn,

Licht : de Nederlandse Republiek als bakermat van de Verlichting
Amsterdam : De Bezige Bij, 2016.
ISBN: 978-90-234-9878-0.
Beschrijving van de Nederlandse Gouden Eeuw, waarin revolutionaire vernieuwingen plaatsvonden in de filosofie, natuurwetenschap, techniek en kunst.

Ben Knapen,

De man en zijn staat : Johan van Oldenbarnevelt, 1547-1619
Amsterdam : Bert Bakker, 2005.
ISBN: 90-351-2890-7.
Biografie van de Nederlandse staatsman en vormgever van de Republiek, die zich ook laat lezen als een overzichtswerk van de vroege geschiedenis van de Republiek.

Erna Kok,

Netwerkende kunstenaars in de Gouden Eeuw : de succesvolle loopbanen van Govert Flinck en Ferdinand Bol
Hilversum : Verloren, 2016.
ISBN: 978-90-870454-2-5.
In tegenstelling tot Rembrandt, wiens leerlingen ze waren geweest, kregen Govert Flinck en Ferdinand Bol gedurende hun hele loopbaan veel prestigieuze opdrachten van vermogende kooplieden en invloedrijke regenten in Amsterdam. Beiden positioneerden zich in dit elitenetwerk doordat ze artistieke kwaliteit én flexibiliteit combineerden met effectief netwerken.

Luuc Kooijmans,

Vriendschap en de kunst van het overleven in de zeventiende en achttiende eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2016.
ISBN: 978-90-351-4462-0.
Aan de hand van de geschiedenis van een aantal Nederlandse koopmansfamilies blijkt dat vriendschap in de onveilige zeventiende en achttiende eeuw nog geen doel op zich was maar een noodzaak om te overleven.

Yme Kuiper en Ben Olde Meierink (redactie),

Buitenplaatsen in de Gouden Eeuw : de rijkdom van het buitenleven in de Republiek
Hilversum : Verloren, 2015.
ISBN: 978-90-8704-538-8.
In het landschap van Holland maar ook elders in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werden talloze buitenplaatsen aangelegd. Dit boek beschrijft het ontstaan en de ontwikkeling van dit verschijnsel en de invloed die Holland had op de andere gewesten wat betreft bouwstijl en tuinaanleg.

Jan J.B. Kuipers,

De Staats-Spaanse linies : monumenten van conflict en cultuur
Vlissingen : Den Boer / De Ruiter, 2013.
ISBN: 978-90-79875-44-3.
De geschiedenis vanaf de Tachtigjarige Oorlog van vier eeuwen forten, schansen, linies, vestingstadjes en hun historische context in het grensgebied tussen Knokke en Antwerpen.

Rob van der Laarse,

Arcadiërs van de Republiek : adel, hof en buitenplaats in Nederland 1500-1800
Amsterdam : Bert Bakker, 2012.
ISBN: 978-90-351-3503-1.
Ten tijde van de Republiek beconcurreerden aristocratische families elkaar in alle gewesten met monumentale huizen, voorname heerlijkheden en luisterrijke kunstcollecties. Het verlangen naar een nieuw Arcadië veranderde het land in de mooiste tuin van Europa.

Marie-Charlotte Le Bailly,

Een Haagse affaire : de verloren eer van Sophia van Noortwijck (1673-1710)
Amsterdam : Balans, 2013.
ISBN: 978-94-600-3630-9.
Geschiedenis van een uitzonderlijk goed gedocumenteerde strafzaak, die rond 1700 de Haagse gemoederen jarenlang bezighield. Onderdeel van een reeks van zes verhalen die gekoppeld zijn aan de tentoonstelling Het geheugenpaleis van het Nationaal Archief, die geopend wordt in het najaar van 2013.

Anton van der Lem,

De opstand in de Nederlanden 1568-1648 : De Tachtigjarige Oorlog in woord en beeld
Nijmegen : Vantilt, 2018. Herdr. 1ste dr.: 1995.
ISBN: 978-94-600-4392-5.
De auteur vertelt het verhaal van de Opstand aan de hand van nog altijd actuele thema's: vrijheid van godsdienst, recht op zelfbeschikking en recht op medezeggenschap. Met oog voor detail en op basis van de nieuwste inzichten doet hij recht aan alle betrokken partijen.

Olaf van Nimwegen, Ronald Prud'homme van Reine, Louis Sicking en Adri van Vliet (tekst),

De Tachtigjarige Oorlog : van opstand naar geregelde oorlog, 1568-1648
Amsterdam : Boom, 2013.
ISBN: 978-94-6105-475-3.
Eerste deel van de reeks Militaire Geschiedenis van Nederland, gewijd aan de Tachtigjarige Oorlog die aan de wieg stond van de Nederlandse staat. Ingegaan wordt op het strijdverloop en de manier waarop geld, bewapening en materieel en vooral het denken en doen van soldaten en zeelui de oorlogvoering bepaalden.

Eric Palmen

, Dwaze liefde : een familiekroniek
Amsterdam : Bert Bakker, 2011.
ISBN: 978-90-351-3575-8.
Geschiedenis van de Rotterdamse patriciërsfamilie Van Schoonhoven, van wie de vooraanstaande maatschappelijke positie in de achttiende eeuw ten einde kwam toen twee zonen zich niet hielden aan de familiepolitiek betreffende huwelijken.

Luc Panhuysen,

De Gouden Eeuw : in 17 portretten en momenten
Amsterdam : Historisch Nieuwsblad, 2013.
ISBN: 978-90-857142-4-8.
In de Gouden Eeuw werd de basis gelegd voor de eerste welvaartsstaat ter wereld. In een aantal portretten en themagerichte hoofdstukken laat de auteur naast de glans daarvan ook de schaduwplekken zien.

Luc Panhuysen,

Oranje tegen de Zonnekoning : de strijd tussen Willem III en Lodewijk XIV om Europa
Amsterdam : Atlas Contact, 2018. 7de druk. 1ste druk: 2016.
ISBN: 978-90-450-3629-8.
Tussen deze twee contrasterende persoonlijkheden, de ‘Zonnekoning’ van Frankrijk en de stadhouder van een landje dat tienmaal zo klein was, ontwikkelde zich in de loop van hun leven een intense rivaliteit die het hele continent meesleurde en de tweede helft van de zeventiende eeuw diepgaand heeft beïnvloed.

Luc Panhuysen,

Rampjaar 1672 : hoe de Republiek aan de ondergang ontsnapte
Amsterdam : Atlas, 2011. 5e dr. 1ste dr.: 2009.
ISBN: 978-90-450-1916-1.
Aan de hand van de correspondentie tussen een diplomaat, zijn vrouw en hun zoon, officier in het leger, wordt een beeld geschetst van alle facetten van het beruchte rampjaar.

Luc Panhuysen,

De ware vrijheid : de levens van Johan en Cornelis de Witt
Amsterdam : Olympus, 2018. Herdr. 1ste dr.: 2005.
ISBN: 978-90-467-0709-8.
Biografie van de twee regenten Johan (1625-1672) en Cornelis (1623-1672) de Witt, wier politiek ervoor zorgde dat Holland de andere Nederlandse gewesten volledig domineerde en dat de marine, ten koste van het landleger, de meest geduchte strijdmacht werd.

Luc Panhuysen en René van Stipriaan,

Ooggetuigen van de Tachtigjarige Oorlog : van de eerste ruzie tot het laatste kanonschot
Amsterdam : Querido, 2018.
ISBN: 978-90-214-1538-3.
Spectaculaire gebeurtenissen hebben mede vorm gegeven aan het huidige Nederland en Vlaanderen. Steeds waren er getuigen die hun ervaringen in het leger, in de steden en op het platteland aan het papier toevertrouwden, in het volle besef dat het legendarische tijden waren. De mooiste verslagen zijn in dit boek bijeengebracht.

Guus Pikkemaat,

Vrijheid, gelijkheid en broederschap : het katholiek-protestant dilemma
Soesterberg; Aspekt, 2015.
ISBN: 978-94-615-3653-2.
Aan de hand van de voorvallen in Nijmegen destijds schetst de auteur het begin van de Bataafse tijd (1794-1795).

Maarten Prak,

Gouden Eeuw : het raadsel van de Republiek
Amsterdam : Boom, 2012.
ISBN: 978-94-6105-244-5.
Studie die een samenvatting biedt van het onderzoek in de afgelopen decennia naar het succes op vele fronten van de Republiek in de zeventiende eeuw.

Maarten Prak (redactie),

Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2006.
ISBN: 978-90-351-2990-0.
Dit tweede van de vier delen van Plaatsen van herinnering bevat van Maarten Prak de bijdrage ‘Utrecht: Groot Kapittelhuis : de Unie van Utrecht, 1579’, van Olaf van Nimwegen de bijdrage ‘Nieuwpoort: duinen : Slag bij Nieuwpoort, 1600’, van A.Th. van Deursen de bijdrage ‘Den Haag: Binnenhof : Oldenbarneveldt onthoofd, 1619’, van Simon Groenveld de bijdrage ‘Munster: raadhuis : de vrede van Munster, 1648’, van Koen Ottenheym de bijdrage ‘Amsterdam: stadhuis : de Vrede van Munster architectonisch verbeeld’ en van Guido de Bruijn de bijdrage ‘De Haag: Gevangenpoort : de Haagse broedermoord, 20 augustus 1672’.

Ronald Prud'homme van Reine,

Moordenaars van Jan de Witt : de zwartste bladzijde van de Gouden Eeuw
Utrecht [etc.] : De Arbeiderspers, 2013.
ISBN: 978-90-295-8741-9.
Reconstructie op basis van pamfletten en ooggetuigenverslagen van de moord op de gebroeders De Witt in 1672.

Redactie Noordhoff Atlasproducties,

De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. De Republiek komt aan bod in de pagina’s 203 tot en met 227.

Michel Reinders,

Gedrukte chaos : populisme en moord in het Rampjaar 1672
Amsterdam : Balans, 2010.
ISBN: 978-94-600-3284-4.
Historisch onderzoek naar de invloed van pamfletten op de publieke opinie en politieke gebeurtenissen tijdens het Rampjaar 1672, toen Nederland getuige was van de meest gruwelijke moord uit haar geschiedenis, die op de gebroeders Johan en Cornelis de Witt.

Benjamin B. Roberts,

Seks, Drugs en Rock 'n' Roll in de Gouden Eeuw
Amsterdam : AUP, 2014.
ISBN: 978-90-485-2406-8.
Ook in de Gouden Eeuw rebelleerden de jongeren en zetten zich af tegen voorgaande generaties. Dit boek schetst een portret van de jeugdcultuur in de Gouden Eeuw, een tijd waarin de komst van het drukwerk een snelle verspreiding van een vrije moraal mogelijk maakte.

Yolanda Rodríguez Pérez,

De Tachtigjarige Oorlog in Spaanse ogen : de Nederlanden in Spaanse historische en literaire teksten (circa 1548-1673)
Nijmegen : Vantilt, 2005.
ISBN: 90-77503-19-6.
Zowel in historische als in literaire Spaanse teksten worden de Nederlanders in de Tachtigjarige Oorlog afgeschilderd als hebzuchtige en hoogmoedige ketters en rebellen en de Spanjaarden als edele en grootmoedige verdedigers van het ware geloof.

Simon Schama,

Overvloed en onbehagen
Amsterdam : Olympus, 2012. 9e druk. Vertaling van The embarrassment of riches (1987). Vertaling: Eugène Dabekaussen, Barbara de Lange en Tilly Maters.
ISBN: 978-90-467-0368-7.
Studie over denken en handelen van voornamelijk de middenklasse in de Republiek der Nederlanden, op basis van bronnenmateriaal over de cultuur in de ruimste zin van het woord, waarbij onder meer ook de kunst, het bijgeloof, de opvoeding van kinderen en de zedenleer onder de loep worden genomen.

C.M. Schulten,

Met vliegende vaandels en slaande trom : oorlog in de Lage Landen 1559-1659
Amsterdam : De Bataafsche Leeuw, 2005.
ISBN: 90-6707-595-7.
Overzicht van een eeuw krijgsgeschiedenis van Nederland en België (1559-1659), de tijd van de Opstand in de Nederlanden die zou uitgroeien tot een tachtigjarige onafhankelijkheidsstrijd tegen Spanje (1568-1648).

Peter Sigmond en Wouter Kloek,

Hollands glorie : zeeslagen in de Gouden Eeuw
Zwolle : J.T.V. Books, 2014. Geheel herziene uitgave van Zeeslagen en zeehelden in de Gouden Eeuw (2007).
ISBN: 978-94-625-8023-7.
Geschiedenis van de zeeoorlogen en Nederlandse zeehelden in de zeventiende eeuw aan de hand van kunstvoorwerpen en memorabilia in het Amsterdamse Rijksmuseum.

René van Stipriaan,

De hartenjager : leven, werk en roem van Gerbrandt Adriaensz. Bredero
Amsterdam : Querido, 2018.
ISBN: 978-90-214-0952-8.
Biografie van een van Nederlands grootste dichters uit de Gouden Eeuw: Gerbrandt Adriaensz. Bredero (1585-1618). In nauwelijks acht jaar schreef hij honderden gedichten en liederen en meer dan tien toneelstukken die nog altijd sprankelen van leven, waaronder het blijspel Moortje en De Spaanschen Brabander.

René van Stipriaan,

Lof der botheid : hoe de Hollanders hun naïviteit verloren
Amsterdam : Querido, 2016
ISBN: 978-90-214-0273-4.
Korte beschouwingen en essays over de culturele emancipatie van de Hollanders in de zestiende en zeventiende eeuw.

Ariane van Suchtelen,

Jan Steen en de historieschilderkunst
Den Haag : Mauritshuis, 2018.
ISBN: 978-94-626-2165-7.
Jan Steen is een van de populairste schilders uit de Gouden Eeuw. Hij staat bekend om zijn komische voorstellingen van verlopen huishoudens, vertier in de herberg, kwakzalvers en liefdeszieke meisjes. Minder bekend is dat hij ook historiestukken schilderde: onderwerpen uit de Bijbel, apocriefe geschriften en mythologie.

Gabri van Tussenbroek,

Amsterdam in 1597 : kroniek van een cruciaal jaar
Amsterdam [etc.] : L.J. Veen, 2010. 2e dr. 1e dr.: 2009.
ISBN: 978-90-204-1579-7.
Kroniek van de gebeurtenissen in Amsterdam in het jaar 1597, aan het begin van de Gouden Eeuw, door een Amsterdamse boekhandelaar en uitgever.

Gabri van Tussenbroek,

De toren van de Gouden Eeuw
Amsterdam : Prometheus, 2017.
ISBN: 978-90-446-3478-5.
Geschiedenis van de plannen om de na een brand herbouwde Nieuwe Kerk in het centrum van Amsterdam halverwege de zeventiende eeuw van een toren van meer dan honderd meter hoog te voorzien.

Arthur Weststeijn,

De radicale republiek : Johan en Pieter de la Court, dwarse denkers uit de Gouden eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2013.
ISBN: 978-90-351-4024-0.
De Leidse lakenhandelaars Johan en Pieter de la Court, van oorsprong inwijkelingen uit Vlaanderen, waren de meest radicale republikeinen uit de Nederlandse geschiedenis. In de Gouden Eeuw beheersten ze het publieke debat en hun denken over vrijhandel en tolerantie en herijking van het begrip democratie hadden grote invloed op de ontwikkeling van de Verlichting in binnen- en buitenland.

Johan de Witt,

De Deductie van Johan de Witt : manifest van de ware vrijheid uit 1654
Arnhem : Sonsbeek Publishers, 2009.
ISBN: 978-90-78217-16-9.
In hedendaags Nederlands hertaalde editie van de Deductie die Johan de Witt op 24 juli 1654 aan de Staten Generaal van Holland presenteerde.

Kees Zandvliet,

De 500 Rijksten van De Republiek : rijkdom, geloof, macht & cultuur
Zutphen : Walburg Pers, 2018.
ISBN: 978-94-6249-276-9.
Dit boek tekent een groepsportret van de rijkste personen van de Republiek der Verenigde Nederlanden en van de Nederlandse gebieden in Amerika, Afrika en Azië tussen 1600 en 1800 en schetst daarmee een beeld van het vergaren en behouden van macht en rijkdom. Gezamenlijk vormen zij de elite van toen: ze regisseerden de Nederlandse cultuur en wetenschap. Velen van hen werden rijk door de handel.

C.D. Andriesse,

Alsnog een portret voor Heinsius : geschiedenis van de Vrede van Utrecht
Zutphen : Walburg Pers, 2011.
ISBN: 978-90-5730-766-9.
Geromantiseerd relaas over de totstandkoming van de Vrede van Utrecht in 1713 en de rol die raadspensionaris Anthonie Heinsius daarbij speelde.

Theo van Brunschot,

Noodweer : verhaal over het leven in het frontgebied van de Tachtigjarige Oorlog : historische roman
Soesterberg : Aspekt, 2017.
ISBN: 978-94-633-8280-9.
Een verhaal over het leven van een boerenfamilie die getroffen wordt door het krijgsgeweld van de Tachtigjarige Oorlog maar overeind blijft. De hoofdpersoon leeft van 1550 tot 1650 in Mooijck, een boerendorp aan de Maas, precies in het frontgebied van de strijdende partijen en in de schaduw van de geschiedenis van de grote stad Nijmegen.

Tracy Chevalier,

Meisje met de parel
Amsterdam : A.W. Bruna Uitgevers, 2015. Vertaling van: Girl With a Pearl Earring, 1999. Vertaling: Joyce Bruning.
ISBN: 978-90-229-6038-7.
Nadat haar vader blind is geworden, wordt de vijftienjarige Griet in 1664 dienstmeisje in het grote gezin van de Delftse schilder Johannes Vermeer, waardoor haar leven ingrijpend verandert.

Thera Coppens,

Dageraad van Oranje-Nassau
Amsterdam : Meulenhoff, 2009. Bevat: De vrouwen van Willem van Oranje (1977), Maurits : zoon van de Zwijger (1984) en Frederik Hendrik en Amalia van Solms (1987).
ISBN: 978-90-290-8444-4.
Drie geromantiseerde biografieën van de eerste stadhouders uit het Huis Oranje-Nassau. In De vrouwen van Willem van Oranje gaat het om het leven van Willem van Oranje vanaf het moment dat hij in 1544 Prins van Oranje wordt. In Maurits, zoon van de Zwijger worden naast de militaire successen van Prins Maurits ook zijn relaties met vrouwen en zijn moeilijke verhouding tot Oldenbarnevelt beschreven. In Frederik Hendrik en Amalia van Solms komt Frederik Hendrik ondanks zijn aanvankelijke scepsis voor de veel jongere Amalia van Solms, met wie hij moet trouwen, steeds meer onder haar invloed.

Hans Dooremalen,

Descartes in Amsterdam : filosofische detective
Amsterdam : Boom, 2018.
ISBN: 978-90-244-1967-8.
Amsterdam, oktober 1634. Naast de Westerkerk wordt een lijk gevonden, met een rapier in de hand. Wanneer meer doden onder vergelijkbare omstandigheden worden aangetroffen, wordt de hulp ingeschakeld van een beroemde inwoner van de stad: René Descartes. De roman dompelt de lezer onder in het sociale en politieke leven van het zeventiende-eeuwse Amsterdam, bevolkt door beroemde historische figuren als Caspar Barlaeus, Andries Bicker en Nicolaes Tulp.

Hella S. Haasse,

Schaduwbeeld, of het geheim van Appeltern
Amsterdam : Singel Pockets, 2012. 8e druk. 1ste druk: 1989.
ISBN: 978-90-214-4148-1.
Joan Derk van der Capellen (1741-1784) verzette zich in de tijd van de Republiek tegen machtsmisbruik van de regenten. Hij schreef het pamflet 'Brief aan het volk van Nederland', dat in de nacht van 25 september 1781 over heel Nederland werd verspreid. Het was een hartstochtelijke oproep om oude vrijheden en rechten van de burger te verdedigen..

Cees van den Hof,

De triptiek
Leeuwarden : Uitgeverij Elikser, 2013.
ISBN: 978-90-895455-3-4.
In 1572, het jaar van de eerste vrije statenvergadering, werd Zutphen op 10 juni ingenomen door de zwager van prins Willem van Oranje, graaf Willem van den Bergh. Op 16 november werd de stad heroverd door Alva's zoon don Frederik. Deze gebeurtenissen hebben grote invloed op de levens van de hoofdfiguren: een schilder, zijn huishoudster en haar zoontje.

Tessa de Loo,

Kenau
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2015. 6e druk. 1e druk: 2013.
ISBN: 978-90-295-3867-1.
Tijdens het Beleg van Haarlem (1572) mobiliseert Kenau Simonsdochter Hasselaer een vrouwenleger tegen de Spanjaarden. Vrije romanbewerking van het door Karen van Holst Pellekaan en Marnie Blok geschreven script voor de speelfilm Kenau.

Wouter van Mastricht,

Spaans vuur
Uithoorn : Karakter, 2018. Herdruk. 1e dr.: 2007.
ISBN: 978-90-452-1279-1
In het Maastricht van 1635 krijgt een jonge tolk in het leger van Frederik Hendrik de opdracht een als monnik verklede Spaanse moordenaar op te sporen. Tromps Armada (2009) is een zelfstandig te lezen vervolg rond dezelfde speurneus.

Wouter van Mastricht,

Tromps armada
Uithoorn : Karakter, 2018.
ISBN: 978-90-452-1289-0.
Nadat een scheepsbouwer in de zomer van 1639 in de Rotterdamse haven getuige is geweest van een moord, verdwijnt hij spoorloos. Omdat hij als bouwer van een nieuw, revolutionair oorlogsschip niet in Spaanse handen mag vallen, moet hij snel opgespoord worden.

Deborah Moggach,

Tulpenkoorts
Amsterdam : Rainbow, 2016. Vertaling van Tulip Fever, 1999. Vertaling: Jean Schalekamp.
ISBN: 978-90-417-1172-4.
In het rijke Amsterdam van de jaren dertig van de zeventiende eeuw wordt een knappe, jonge vrouw verliefd op de schilder die haar met haar oude echtgenoot portretteert. Zij bedenkt een gewaagd plan om voor altijd bij haar geliefde te kunnen zijn.

Lidy Nicolasen,

De geuzendochter : de legende van Kiste Trui en de Slag op de Mookerheide
Amsterdam : Balans, 2017.
ISBN: 978-94-600-3175-5.
In deze roman kruipt de auteur in de huid van Kiste Trui. Ze verweeft de legende van deze even legendarische als tragische historische figuur met de gebeurtenissen die voorafgingen aan de slag op de Mookerheide, de slepende godsdiensttwisten en de ongelijke sociale verhoudingen in de zestiende eeuw.

Nelleke Noordervliet,

Vrij man
Amsterdam : Augustus, 2012.
ISBN: 978-90-457-0553-8.
Via haar fictieve hoofdpersonage, de 17e-eeuwse arts en jurist Menno Molenaar, ontdekt een schrijfster veel over het leven in de Gouden Eeuw.

Jean-Marc van Tol,

Musch
Uitgeverij Catullus, 2018.
ISBN: 978-94-924094-0-9.
Achter de pracht en praal van de Gouden Eeuw zijn in 1650 ontluisterende intriges rond stadhouder Willem II gaande. Spin in het web is Cornelis Musch, griffier der Staten-Generaal, een ambtenaar die er heimelijk in is geslaagd de machtigste man van de Republiek te worden.

Reinold Vugs,

Syberg : of hoe een Duitse nepbaron Den Haag, Zoetermeer en de rest van de wereld veroverde
Zoetermeer : Reinold Vugs, 2017.
ISBN: 978-94-906130-0-6.
In 1733 publiceerde de satiricus Jacob Campo Weyerman een pseudo-biografie van baron van Syberg, een beruchte oplichter. In de roman van Reinold Vugs gaat meester-kok Gaspar Le Blanc in Den Haag werken voor de baron, die zegt een wonderdokter te zijn en goud te kunnen maken.

Isaac da Costa,

Hagar ; De slag bij Nieuwpoort
Zutphen : Thieme, 1972.
ISBN: 90-03-21570-7.
Twee epische gedichten, oorspronkelijk verschenen in 1847 en 1859. ‘De slag bij Nieuwpoort’ is in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren te vinden onder deze link.

Riet Schenkeveld-van der Dussen,

Een platina liedboek uit de Gouden Eeuw : Dirck Raphaelszoon Camphuysen, doopsgezind en remonstrant
Zoetermeer : Meinema, 2013.
ISBN: 978-90-211-4355-2.
Tekst van en achtergrondinformatie over de Stichtelycke rymen (1624) van Dirck Rafaelsz Camphuysen (1586-1627), het best verkochte en meest herdrukte liedboek van de Gouden Eeuw.

A. Agnes Sneller,

De Gouden Eeuw in gedichten van Joost van den Vondel (1587-1679)
Hilversum : Verloren, 2014.
ISBN: 978-90-870439-2-6.
Bespreking van een selectie uit het dichterlijk oeuvre van Joost van den Vondel, die mede de basis heeft gelegd voor de opbouw van het Nederlands als standaardtaal en commentaar leverde op grote en kleine gebeurtenissen in de Republiek.

Hans Goedkoop (presentatie),

De Gouden Eeuw
Hilversum : Just Bridge, 2013.
3 dvd-video's (520 min.) 1 tekst ([8] p.)
Videoversie van de televisieserie (NTR/VPRO, 2012). Geschiedenis van Nederland in dertien afleveringen vanaf omstreeks 1585 tot 1672, waarin veel verbanden worden gelegd met het Nederland van nu.

Yolanda Rodriguez Perez e.a.,

Nederland & de Gouden Eeuw
Diemen [etc.] : Veen Media [etc.], 2013.
4 compact discs (ca. 269 min.)
ISBN: 978-90-8571-370-8.
Vier historici - Yolanda Rodriguez Perez, Maarten Prak, Simon Groenveld en Luc Panhuysen – nemen de luisteraar mee naar respectievelijk de beginperiode van de Tachtigjarige Oorlog, de periode van de grote economische groei, de nadagen van de Tachtigjarige Oorlog en de overgang van de Gouden naar de 'Zilveren eeuw'.

Maarten Treurniet (regie),

Kenau
Utrecht : Dutch Filmworks, 2014.
1 dvd-video (108 min.)
Tijdens de belegering van Haarlem door de Spanjaarden, besluit Kenau Hasselaar na het verlies van haar jongste dochter met een vrouwenleger de wapens op te pakken.