Website voorlezen

16. Hugo de Groot

Bij het grote publiek geniet Hugo de Groot vooral bekendheid door de boekenkist waarin hij op 22 maart 1621 wist te ontsnappen uit slot Loevestein. Daar zat hij sinds 1619 gevangen wegens landverraad. Als pensionaris van Rotterdam en politiek en juridisch adviseur van landsadvocaat Oldenbarnevelt was hij een van de hoofdrolspelers geweest in de Bestandstwisten. Oldenbarnevelt sleepte dan ook hem mee in zijn val. De Groot verloor niet zijn hoofd, zoals zijn beschermheer, maar werd wel veroordeeld tot levenslange gevangenschap. Na zijn ontsnapping moest hij de rest van zijn leven als banneling doorbrengen in het buitenland. Hij stierf in 1645 in Rostock. Samen met Oldenbarnevelt en de gebroeders De Witt behield hij ook daarna voor de tegenstanders van de Oranjes een symboolfunctie. Zo doken er tijdens de patriottentijd verschillende relieken van hem op, waaronder twee boekenkisten.

In 1621 kwam er weliswaar een einde aan de Hollandse jaren van Hugo de Groot, maar niet aan zijn intellectuele activiteiten en geleerde reputatie. Die reputatie was al vroeg gevestigd. De in 1583 in Delft geboren De Groot was een wonderkind dat op zijn elfde ging studeren aan de net opgerichte Leidse universiteit. Als intellectuele alleskunner, die even gemakkelijk Latijnse verzen schreef als volwaardige edities van teksten uit de klassieke Oudheid verzorgde, gold hij als de opvolger van Erasmus. ‘Het wonder van Holland’, noemde de Franse koning in 1598 Grotius, de verlatiniseerde versie van zijn naam waaronder hij in het buitenland bekend was.

De rest van zijn leven bleef hij een veelzijdig man. Hij schreef een groot aantal verhandelingen op theologisch, historisch en vooral juridisch terrein. Aanvankelijk liet hij daarbij wel eens al te duidelijk zijn Hollandse afkomst doorschemeren. Zo probeerde hij met een stortvloed van historische en juridische voorbeelden aan te tonen dat Holland al sinds de Bataven over de ideale regeringsvorm beschikte of dat het de Hollanders vrij stond de wereldzeeën te bevaren (Mare Liberum). De wijze waarop hij tot deze conclusies kwam, was evenwel kenmerkend voor de humanistische geleerde die hij was. In de eerste plaats probeerde hij ordening en structuur aan te brengen in de bestaande kennis zoals die te vinden was in het werk van klassieke auteurs. Dat leverde vooral in zijn juridische werken belangrijke nieuwe inzichten op, zoals in De iure belli ac pacis (Het recht van oorlog en vrede), dat de grondbeginselen van het volkenrecht uiteenzette.

Hugo de Groot,

Het beleg van Groenlo in 1627
Baarn : Uitgeverij Tiem, 2015. Vertaling van: Obsidio Grollae, 1629. Vertaling: W.A. Boekelman.
ISBN: 978-90-79272-66-2.
Verslag van de belegering en verovering op de Spanjaarden van de stad Groenlo door stadhouder Frederik Hendrik in 1627.

Hugo de Groot,

Kroniek van de Nederlandse Oorlog : De Opstand 1559-1588
Nijmegen : Uitgeverij Vantilt, 2014. Vertaling en nawoord: Jan Waszink.
ISBN: 978-94-600-4156-3.
Dwarse visie op de vroege Tachtigjarige Oorlog, niet als een eendrachtige strijd om het geloof en de oude vrijheden maar als een moeizame worsteling met enerzijds het machtige Spanje en anderzijds met verdeeldheid, politiek eigenbelang en religieus fanatisme aan de Nederlandse kant. Geschreven in opdracht van de Staten van Holland maar pas een halve eeuw later gepubliceerd.

Hugo de Groot,

De oudheid van de Bataafse nu Hollandse Republiek
Weesp : Heureka, 1988. Vertaling van Liber de antiquitate reipublicae Batavicae (1610).
ISBN: 90-6262-252-6.
Heruitgave van Hugo de Groots Tractaet Vande Oudtheyt vande Batavische, nu Hollansche Republique, voorafgegaan door een inleiding van G.C. Molewijk over de ‘Bataafse mythe’, de stelling dat er continuïteit zou bestaan tussen een Republiek van de Bataven aan het begin van de jaartelling, die zelfbestuur bezat door middel van soevereine staten, en de Republiek der Verenigde Nederlanden. Het boek is opgenomen in de collectie van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren en daar integraal te lezen onder deze link.

Hugo de Groot,

Het recht van oorlog en vrede : Prolegomena & Boek I
Baarn : Ambo, 1993. Vertaling van De iure belli ac pacis (1625). Vertaling: Jan Frans Lindemans.
ISBN: 90-263-1173-7.
Wat is oorlog, wanneer is oorlog gerechtvaardigd en wat is in oorlogstijd geoorloofd? Om deze en soortgelijke vragen gaat het in dit boek dat Hugo de Groot tot een van de grondleggers van het volkenrecht maakte. Het boek is opgenomen in de collectie van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren en is daar integraal te lezen onder deze link.

M.J.A.M. Ahsmann e.a.,

Het Delfts orakel : Hugo de Groot 1583-1645
Delft : Stedelijk Museum Het Prinsenhof, 1983.
Beschrijving in woord en beeld van leven en werk van Hugo de Groot als staatsman, rechtsgeleerde, geschiedschrijver, dichter en theoloog, uitgebracht bij een gelijknamige tentoonstelling in het Stedelijk Museum Het Prinsenhof in Delft.

Michael Brekelmans,

Slot Loevestein
Den Haag [etc.] : Rijksdienst Kastelenbeheer [etc.], 1987.
Mede aan de hand van oude prenten en foto’s wordt een beknopt overzicht geboden van de geschiedenis van slot Loevestein, met onder meer de ontsnapping van Hugo de Groot daaruit.

Tom Dommisse en Mischa Wladimiroff (samenstelling),

Mare Liberum 1609-2009 : lezingen over Hugo de Groot
Nijmegen : WLP Uitgevers, 2010.
ISBN: 978-90-5850-608-5.
Lezingen die werden gehouden tijdens het Mare Liberum festival 1609-2009, georganiseerd naar aanleiding van het feit dat het 400 jaar geleden was dat het Mare Liberum van Hugo de Groot verscheen, een van de eerste bouwstenen van het internationaal recht.

S. Dresden,

Het beste van Dresden
Amsterdam : J.M. Meulenhoff, 2005.
ISBN: 978-90-290-7274-8.
Keuze uit de essays van de Nederlandse letterkundige (1914-2002). Opgenomen is onder meer Beeld van een verbannen intellectueel : Hugo de Groot, een beschouwing over leven en werk van Hugo de Groot, gebaseerd op een lezing die werd uitgesproken bij de viering van diens 400ste geboortedag op 9 april 1983 in de Nieuwe Kerk in Delft. Oorspronkelijk verschenen in 1983 bij de Noord-Hollandsche uitg.mij.

M. Gout en M.A. Verschuyl,

Nieuwe Kerk Delft en grafmonument van Willem van Oranje
Delft : Waltman, 1989.
ISBN: 90-212-3171-9.
De bouwgeschiedenis en de betekenis van de Nieuwe Kerk in Delft, met bijzondere aandacht voor de grafmonumenten van Willem van Oranje en Hugo de Groot.

Sunny Jansen,

Slot Loevestein
Poederoijen [etc.] : Stichting Museum Slot Loevestein [etc.], 2010.
ISBN: 978-90-78086-10-9.
Geschiedenis van het middeleeuwse kasteel aan de westpunt van de Bommelerwaard, dat diende als staatsgevangenis (voor onder meer Hugo de Groot) en als vesting in de Hollandse Waterlinie.

Els Kloek (redactie),

Verzameld verleden : veertig gedenkwaardige momenten en figuren uit de vaderlandse geschiedenis
Hilversum : Verloren, 2004. (Verloren verleden; 24).
ISBN: 90-6550-465-6.
Laatste deel in de reeks Verloren verleden waarin hoofdredacteur Els Kloek veertig dramatische gebeurtenissen en memorabele figuren uit het rijke verleden van Nederland heeft verzameld.

Henk Nellen,

Hugo de Groot : een leven in strijd om de vrede, 1583-1645
Amsterdam : Balans, 2007.
ISBN: 978-90-5018-834-0.
Omvangrijke en diepgravende biografie van Hugo de Groot als literator, bestuurder, politicus, diplomaat en grondlegger van het internationale recht en het volkerenrecht. De auteur, wetenschappelijk historicus, geeft ook een gedetailleerd beeld van de politieke situatie in de Nederlanden en Europa tijdens de Tachtigjarige Oorlog.

Henk Nellen en Hans Trapman (redactie),

De Hollandse jaren van Hugo de Groot (1583-1621) : lezingen van het colloquium ter gelegenheid van de 350-ste sterfdag van Hugo de Groot ('s-Gravenhage, 31 augustus-1 september 1995)
Hilversum : Verloren, 1996.
ISBN: 978-90-6550-546-0.
Bundel met lezingen van het colloquium ter gelegenheid van de 350ste sterfdag van Hugo de Groot over zijn activiteiten als filoloog, dichter, historicus, theoloog, jurist en politicus tijdens zijn Hollandse periode.

Maarten Prak (redactie),

Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2006.
ISBN: 978-90-351-2990-0.
Tweede deel in de serie Plaatsen van herinnering, met de beschrijving van 41 plaatsen en de voor Nederland belangrijke gebeurtenissen die er tussen 1572 en 1798 plaatsvonden, waaronder de ontsnapping van Hugo de Groot uit slot Loevestein in een boekenkist in 1621 en het tegenhouden bij Goejanverwellesluis van Prinses Wilhelmina van Pruisen, de vrouw van stadhouder Willem V, door een patriottisch vrijkorps in 1787.

Wim Vroom,

Het wonderlid van Jan de Witt en andere vaderlandse relieken
Nijmegen : Sun, 1997.
ISBN: 90-6168-619-9.
Cultuurhistorisch essay over persoonlijke bezittingen en andere tastbare relieken van bekende Nederlanders uit de zeventiende eeuw die opkwamen voor politieke of religieuze idealen en dat met vervolging, gevangenschap of de dood moesten bekopen. Die relieken zijn onder meer het ‘stokske’ van Oldenbarnevelt, de leunstoel van Arminius en de boekenkist waarin Hugo de Groot uit Loevestein ontsnapte.

H.E.S. Woldring (redactie),

Identiteit en tolerantie : Nederlandse filosofen aan het begin van de nieuwe tijd
Baarn : Ambo, 1995.
ISBN: 90-263-1324-1.
Bundel opstellen over zeven Nederlandse denkers die in de loop der eeuwen door hun krachtig identiteitsstreven intolerantie opriepen bij hun tijdgenoten: Geert Grote, Erasmus, Coornhert, Hugo de Groot, Anna Maria Schurman, Comenius en Spinoza.