Website voorlezen

20. Michiel de Ruyter

Een groot deel van de zeventiende eeuw was de Republiek in oorlog. Nadat in 1648 met de Vrede van Munster de Tachtigjarige oorlog tegen Spanje was afgesloten, leidden conflicterende handelsbelangen al snel tot twee zeeoorlogen met Engeland (1652-1654 en 1665-1667). De gezamenlijk Engels-Franse inval in 1672 bracht de Republiek zelfs op de rand van de afgrond. Ze kwam dat toch weer te boven en speelde in de daaropvolgende decennia een belangrijke rol in de internationale coalitie die zich keerde tegen de territoriale ambities van de Franse koning Lodewijk XIV.

De bestuurders van de kustprovincies presenteerden de Republiek ondertussen als een vredelievende zee- en handelsnatie die met de grootste tegenzin oorlogen voerde, louter om haar economische belangen te beschermen. Vlootvoogden en zeelieden waren in dit zelfbeeld de grote helden die werden bezongen in liedjes en wier zeeslagen werden vastgelegd in schilderijen en prenten.

De beroemdste van alle zeventiende-eeuwse zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, in 1607 in Vlissingen geboren als zoon van een eenvoudige bierdrager. Nadat hij enige tijd als touwslager werkzaam was geweest bij de rijkste redersfamilie van Vlissingen, monsterde hij in 1618 als bootsmansjongen aan op zijn eerste schip. Het was het begin van een avontuurlijk zeemansleven. Als kaperkapitein, schout-bij-nacht en koopvaarder bevoer hij de wereldzeeën en beproefde hij zijn geluk. In 1652 meende hij voldoende fortuin te hebben vergaard om een rustig bestaan aan wal te leiden, maar na het uitbreken van de Eerste Engelse Zeeoorlog bood de Zeeuwse Admiraliteit hem een functie aan. De Ruyter accepteerde haar, voor één tocht. Het bleek echter het begin van een nieuwe loopbaan die uitmondde in de hoogste functie in de marine, het luitenant-admiraalschap.

In 1667, midden in de Tweede Engelse Zeeoorlog, voerde hij op aandringen van raadpensionaris Johan de Witt de vloot aan die de Engelsen op eigen terrein een grote slag moest toebrengen. Het plan lukte. Een groot deel van de Engelse vloot werd in de Medway nabij Chatham vernietigd. De Ruyter werd vereerd als de nieuwe Hannibal. Tien jaar later sneuvelde hij nabij Syracuse in een gevecht tegen de Fransen. Het had zijn laatste reis moeten zijn. In de Amsterdamse Nieuwe Kerk kreeg hij een marmeren praalgraf op de plek van het voormalige hoogaltaar.

Dirk J. Barreveld,

Michiel Adriaenszoon de Ruyter : de schrik van de Grote Oceaan
Tilburg : Mabuhay, 2007.
ISBN: 978-90-809566-8-1.
Biografie van Michiel de Ruyter, geplaatst in het kader van de politieke, economische en maatschappelijke omstandigheden in Nederland aan het eind van de zestiende en het begin van de zeventiende eeuw. De auteur is een gewezen zeeman en zeezeiler.

Bob Benschop,

Zeehelden in Hellevoetsluis : Piet Hein, Maerten Tromp en Michiel de Ruyter in de zeventiende-eeuwse admiraliteitshaven
Zaltbommel : Aprilis, 2007. (Helvoets historische reeks ; deel 1).
ISBN: 978-90-5994-178-6.
Geschiedenis van de Zuid-Hollandse stad als marinehaven in de zeventiende eeuw, met nadruk op de zeehelden die daar hun uitvalsbasis hadden. Het verhaal van Hellevoetsluis is ondergeschikt aan dat van de zeehelden.

Gerard Brandt,

Het leven van Michiel de Ruyter
Amsterdam : Rainbow, 2015. (Rainbow pockets ; 1145). Herdr. 1e dr.: 2007. Hertaling en inleiding: Vibeke Roeper en Remmelt Daalder.
ISBN: 978-90-417-1151-9.
De dominee, dichter en biograaf Gerard Brandt (1626-1685) kreeg vijf jaar na de dood van De Ruyter de opdracht diens biografie te schrijven en deed dat dus in een tijd dat velen hem nog hadden gekend. Deze uitgave brengt een keuze uit het oorspronkelijk meer dan duizend pagina’s tellende werk. Een facsimile-uitgave van dat in 1687 verschenen Het leven en bedryf van den Heere Michiel de Ruiter, hertog, ridder, &c. L. Admiraal Generaal van Hollandt en Westvrieslandt verscheen eveneens in 2007 bij Van Wijnen in Franeker.

Jaap R. Bruijn e.a. (redactie),

De 7 Provinciën : een nieuw schip voor Michiel de Ruyter
Franeker : Van Wijnen, 1997.
ISBN: 90-5194-135-8.
Beknopt historisch overzicht van Nederland in de zeventiende eeuw, met speciale aandacht voor de Engelse Zeeoorlogen, de rol van de Admiraliteiten en De Ruyter daarbij, zijn vlaggenschip ‘De Zeven Provinciën’ en de replica daarvan, waarvoor in 1995 de kiel werd gelegd.

Jaap R. Bruijn, Ronald Prud'homme van Reine en Rolof van Hövell tot Westerflier (redactie)

, De Ruyter : Dutch Admiral
Rotterdam : Karwansaray Publishers, 2011. ISBN: 978-94-902580-3-0.
Artikelen door negen historici uit zeven landen over de carrière van De Ruyter in internationaal perspectief.

Jaap R. Bruijn, Johan Francke, Tobias van Gent, Ruud Paesie en Doeke Roos,

Zeeuwse zeehelden : uit de zestiende en zeventiende eeuw
Vlissingen : Den Boer/De Ruiter, 2012.
ISBN: 978-90-79875-39-9.
Naast Michiel Adriaanszoon de Ruyter heeft Zeeland in de late zestiende eeuw en de zeventiende nog een aantal bekende en minder bekende zeehelden gehad. In dit boek passeren naast De Ruyter de volgende zeventien de revue: Sebastiaan de Lange, Ewout Pietersz. Worst, Louis de Boisot, Joos de Moor, Justinus van Nassau, Cornelis Leynssen Leest, Laurens Jacobsz. Alteras, Marinus Hollaer, Pieter Adriaanszoon Ita, Joos Banckert, Maerten Thijssen, Johan Evertsen, Maayken Jans, Abraham Crijnssen, Adriaan Banckert, Cornelis Evertsen de Jongste en Carel van de Putte.

A.Th. van Deursen, J.R. Bruijn en J.E. Korteweg,

De admiraal : de wereld van Michiel Adriaenszoon de Ruyter
Franeker : Van Wijnen, 2007.
ISBN: 978-90-5194-282-8.
Beschrijving in woord en beeld van leven, werk, gedachtegoed en religieuze achtergrond van De Ruyter, bedoeld als de ‘Nationale Herdenkingsuitgave’ bij de viering van zijn 400ste geboortedag in 2007. Tevens aandacht voor Nederlands 17de-eeuwse koopvaardij en marine.

Veronica Frenks,

De wereld van Michiel de Ruyter : de trots van Zeeland
Vlissingen : Zeeuws maritiem muZEEum, 2007.
ISBN: 978-90-5730-407-1.
Beschrijving van de carrière van De Ruyter in het kader van zijn tijd, met bijzondere aandacht voor zijn Zeeuwse achtergrond. Uitgebracht ter gelegenheid van de tentoonstelling De trots van Zeeland, de wereld van Michiel de Ruyter in het Zeeuws maritiem muZEEum in Vlissingen.

Gerben Hellinga,

Zeehelden : Nederlands trots overzee in de Gouden Eeuw
Zutphen : Walburg Pers, 2016. 3e druk. 1ste druk: 2006.
ISBN: 978-94-624-9104-5.
De auteur beschrijft de levens en daden van drieëntwintig 'zeehelden' die een rol speelden in de ontstaansgeschiedenis van de jonge Republiek der Verenigde Nederlanden. Uiteraard ontbreken in dit rijk geïllustreerde boek de werken van de grote zeeschilders niet.

Jaap Kiers,

Met Michiel de Ruyter naar zee : een zeilende zoektocht
Haarlem : Hollandia, 2007.
ISBN: 978-90-6410-456-5.
Verslag van een zeiltocht langs de plaatsen die in het leven van Michiel de Ruyter een rol hebben gespeeld, zoals Vlissingen, Texel, Kijkduin, Amsterdam en Chatham.

J.G. Kikkert,

Michiel Adriaenszoon de Ruyter : Bestevaer 1607-1676
Soesterberg : Aspekt, 2007.
ISBN: 978-90-5911-529-3.
Uiterst bevattelijke en compacte biografie (128 pagina’s) waarin het levensverhaal van De Ruyter chronologisch wordt verteld.

L. Koelmans (samenstelling),

Michiel de Ruyter in eigen woorden
Franeker : Van Wijnen, 2007.
ISBN: 978-90-5194-290-3.
Bundeling rond zestien thema’s van citaten uit de brieven en scheepsjournalen van De Ruyter. Elk thema wordt door de samensteller kort ingeleid.

Jan J. van de Kuinder,

Van bierdragerszoon tot nationaal icoon : Michiel de Ruyter in perspectief
Nijkerk : Van de Kuinder, 2007.
Beknopte biografie, als eerste kennismaking ook geschikt voor scholieren. Geïllustreerd met afbeeldingen in kleur en zwart-wit van objecten uit de eigen verzameling van de auteur.

Maarten Prak (redactie),

Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2006.
ISBN: 978-90-351-2990-0.
Dit tweede van de vier delen van Plaatsen van herinnering bevat van Jaap R. Bruijn de bijdrage ‘Amsterdam: spiegel van de Royal Charles. De tocht naar Chatham, 1667’.

Ronald Prud’homme van Reine,

Rechterhand van Nederland : biografie van Michiel Adriaenszoon de Ruyter
Amsterdam [etc.] : De Arbeiderspers, 2007. 5e dr. (1e dr.: 1996).
ISBN: 978-90-295-6459-5.
Levensbeschrijving van De Ruyter die op basis van grondig bronnenonderzoek is ontdaan van alle romantische legendes over hem. Ook de militaire ontwikkelingen en de politieke situatie in de Nederlandse Republiek komen aan de orde.

Michiel Adriaanszoon de Ruyter,

De reis van Michiel Adriaanszoon De Ruyter in 1664-1665
Zutphen : Walburg Pers, 2005. Bezorging: P. Verhoog en L. Koelmans.
ISBN: 90-5730-302-7.
Teksteditie van het scheepsjournaal van de reis die De Ruyter in 1664-1665 van de Middellandse Zee naar Guinee in West-Afrika en vervolgens naar het Caraïbisch gebied voerde.

Peter Sigmond en Wouter Kloek,

Hollands glorie : zeeslagen in de Gouden Eeuw
Zwolle : J.T.V. Books, 2014. Geheel herziene uitgave van Zeeslagen en zeehelden in de Gouden Eeuw (2007).
ISBN: 978-94-625-8023-7.
Geschiedenis van de zeeoorlogen en Nederlandse zeehelden in de zeventiende eeuw aan de hand van kunstvoorwerpen en memorabilia in het Amsterdamse Rijksmuseum.

Chrétien Breukers (samenstelling),

In een blauwgeruite kiel : dichters over Michiel de Ruyter
Nijmegen : BnM, 2007. (De Contrabas Bloemlezing).
ISBN: 978-90-77907-73-3.
Veelzijdige keuze van gedichten uit heden en verleden over De Ruyter, voorzien van historische informatie over zijn carrière en de woelige situatie waarin de Republiek der Nederlanden zich een groot deel van de zeventiende eeuw bevond.

Alex van Galen,

Michiel de Ruyter
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2014.
ISBN: 978-90-295-8961-1.
Het laatste deel van het leven van Michiel de Ruyter, zoals dat in de gelijknamige speelfilm van regisseur Roel Reiné is verwerkt.

Jan Tetteroo,

De lieveling van de zee
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2007. Oorspronkelijk verschenen onder de titel Korte historie van het Nederlandse volk, 1995.
ISBN: 978-90-468-0236-6.
Een man die 's nachts is overvallen, stelt ter compensatie elke vorm van lafheid, nationalisme, onderdrukking, hoogmoed en verlies aan persoonlijke vrijheid in de geschiedenis genadeloos aan de kaak. Hij gaat op zoek naar het graf van Michiel de Ruyter, in wie hij wel een held ziet.

Lucienne Groot (productie en redactie),

Michiel de Ruyter : het leven van een nationale held
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2007. (dvd-video, ca. 45 min.)
ISBN: 978-90-468-0151-2.
Documentaire over het leven van De Ruyter, van koopman tot kapitein, admiraal, opperbevelhebber en held van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Ook de tijd waarin hij leefde, wordt belicht.

Roel Reiné (regie),

Michiel de Ruyter
Amsterdam : A-Film, 2015.
Nadat hij met een ingenieuze strategie op spectaculaire wijze de Engelse vloot heeft verpletterd, is Michiel de Ruyter ongekend populair bij het volk, maar onderlinge complotten en samenzweringen dreigen hem mee te sleuren in een stroom van politieke verwikkelingen.

Edith Zuiderent (samenstelling en regie),

Michiel de Ruyter : zoeken naar een zeeheld
[S.l.] : eeZee media & cultuur, 2007. (dvd-video, ca. 83 min.)
Documentaire waarin via gesproken teksten, historische afbeeldingen en voorwerpen een beeld wordt geschetst van het leven van De Ruyter en een antwoord wordt gezocht op de vraag of hij echt een held was.