Website voorlezen

21. Christiaan Huygens

Christiaan Huygens, in 1629 in Den Haag geboren, was de tweede zoon van Constantijn Huygens, dichter en secretaris van twee prinsen van Oranje. Al op jeugdige leeftijd geïnteresseerd in wis- en natuurkunde en astronomie, correspondeerde hij met gezaghebbende buitenlandse geleerden over allerlei vraagstukken. 'Als hij zo doorgaat, zal hij Archimedes nog eens overtreffen,' schreef de Franse filosoof, natuur- en wiskundige Mersenne in 1647 aan vader Constantijn. Die bleef hem daarna tot in lengte van dagen 'mijn Archimedes' noemen.

Hij verbleef veelvuldig in Engeland en in Frankrijk, waar hij in 1655 promoveerde en in 1666 werd benoemd tot eerste directeur van de Académie Royale des Sciences. Het illustreert het belang dat internationaal aan zijn werk en ideeën werd gehecht. Van 1681 tot aan zijn dood woonde hij afwisselend in Voorburg, op de door zijn vader ontworpen buitenplaats Hofwijck, en op het Plein in Den Haag.

Hij was een bewonderaar van Descartes, de 'vader van de moderne wijsbegeerte', die zijn denken niet stoelde op overgeleverde leerstellingen en theorieën, maar zelf wilde experimenteren, observeren en wetten formuleren. Deze nieuwe manier van wetenschap beoefenen is bekend geworden als de Wetenschappelijke Revolutie. Dit was ook wat Huygens deed: voortdurend waarnemen, experimenteren en controleren. Zijn verdiensten liggen op veel terreinen: op wiskundig gebied schreef hij onder andere over de kwadratuur van de cirkel, op natuurkundig terrein bestudeerde hij de val- en slingerbeweging. Dat resulteerde in 1656 in de uitvinding waardoor hij het meest bekend werd: het slingeruurwerk. Hij legde zich eveneens toe op het vervaardigen en steeds verbeteren van zeeklokken.

Met zijn dertien maanden oudere broer Constantijn, met wie hij een hechte vriendschapsband had en veelvuldig correspondeerde, hield hij zich bezig met het slijpen van lenzen voor microscopen en astronomische kijkers. Met zo'n kijker ontdekte hij in 1655 Titan, de eerst waargenomen maan rond Saturnus, en vervolgens de ring rond die planeet zelf. Over die ontdekkingen schreef hij: ‘Ze blijven de tekens van mijn vernuft, en laten de namen die ik schreef aan de hemel dat ook na mijn dood nog beamen.’

Werk van Christiaan Huygens

Christiaan Huygens : het slingeruurwerk : een studie
Amsterdam : Epsilon Uitgaven, 2015. Vertaling van: Horologium oscillatorium, sive, De motu pendulorum ad horologia aptato. Demonstrationes geometrica (1673).
ISBN: 978-90-5041-151-6.
Beschrijving van de werking van het slingeruurwerk en tevens het bewijs, op de wijze van de meetkunde van Euclides en Archimedes, dat de klok inderdaad goed werkt.

Over Christiaan Huygens

C.D. Andriesse,

Titan kan niet slapen : een biografie van Christiaan Huygens
Amsterdam [etc.] : Olympus, 2007. 3e dr. 1e dr.: 1993.
ISBN: 978-90-467-0139-3.
De auteur, fysicus en hoogleraar in Utrecht, plaatst in deze ook voor niet-natuurkundigen uiterst boeiende biografie leven en werk van Christiaan Huygens in het kader van de kunst en wetenschapsbeoefening in de zeventiende eeuw.

Dirk van Delft e.a.,

De telescoop : erfenis van een Nederlandse uitvinding
Amsterdam : Bert Bakker, 2008.
ISBN: 978-90-351-3246-7.
Overzicht van de rol die Nederlanders, onder wie Christiaan Huygens, in de loop der eeuwen hebben gespeeld bij de ontwikkeling van de telescoop.

Victor Freijser (eindredactie),

Leven en leren op Hofwijck
Delft : Delftse Universitaire Pers, 1988.
ISBN: 90-6275-431-7.
Op basis van autobiografische teksten, brieven en andere documenten wordt een beeld geschetst van de opvoeding en de opleiding van Constantijn Huygens en zijn kinderen, in het bijzonder zijn zoon Christiaan.

C.A. Grimbergen,

De ontwikkeling van het Nederlandse uurwerk = The evolution of the Dutch clock
Zaandam : Museum van het Nederlandse Uurwerk, 2011. 1ste dr.: 1991.
ISBN: 978-90-74083-00-3.
Tweetalig overzicht van de ontwikkeling van Nederlandse uurwerken vanaf 1656, het jaar dat Christiaan Huygens daarin voor het eerst het gebruik van een slinger toepaste.

Gerben Graddesz Hellinga,

Meesters van de Gouden Eeuw : kopstukken uit kunst & wetenschap
Zutphen : Walburg Pers, 2008.
ISBN: 978-90-5730-562-7.
Korte biografieën van Nederlandse kunstenaars, dichters en geleerden uit de zeventiende eeuw, onder wie Christiaan Huygens, Rembrandt en Bredero.

Vincent Icke,

Christiaan Huygens in de onvoltooid verleden toekomende tijd
Groningen : Historische Uitgeverij, 2005.
ISBN: 90-6554-460-7.
In deze eerste Dijksterhuis-lezing van de Stichting Academisch Erfgoed toont Vincent Icke, hoogleraar theoretische sterrenkunde aan de Universiteit Leiden en bijzonder hoogleraar kosmologie aan de Universiteit van Amsterdam, aan de hand van een aantal voorbeelden als de ring van Saturnus, de relativiteitstheorie en de botsingswetten hoe geniaal Christiaan Huygens als wetenschapper was.

Vincent Icke,

De principes van Christiaan Huygens
Groningen : Historische Uitgeverij, 2013.
ISBN: 978-90-6554-023-2.
Beschrijving van de wetenschappelijke principes van Huygens, uitgaande van diens Traité de la Lumière over de voortplanting van lichtgolven, dat nog altijd als zodanig wordt gebruikt.

Vincent Icke,

De ruimte van Christiaan Huygens
Groningen : Historische Uitgeverij, 2009.
ISBN: 978-90-6554-028-7.
Beschouwing over de ruimtereis die Christiaan Huygens beschreef in Cosmotheoros (1698) ten einde de lezer kennis te laten maken met een van de grootste natuurwetenschappers aller tijden en tevens aan te tonen wat er zo vernieuwend was aan diens opvatting van wetenschap.

Elisabeth Keesing,

Constantijn en Christiaan : verhaal van een vriendschap
Amsterdam : Querido, 1983.
ISBN: 90-214-7007-1.
Beschrijving van het leven van twee zoons van Constantijn Huygens, de rationele natuurkundige Christiaan en de artistieke Constantijn, met de nadruk op hun levenslange vriendschap.

Ad Leerintveld,

Constantijn en Christiaan Huygens : een gouden erfenis
Eindhoven : Lecturis, 2013.
ISBN: 978-90-70108-99-1.
Artikelen over leven en werk van dichter en diplomaat Constantijn Huygens en zijn zoon Christiaan, astronoom en natuurkundige. Uitgegeven ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in de Grote Kerk in Den Haag, van 25 april tot 29 augustus 2013.

Ad Leerintveld,

Constantijn Huygens : de collectie in de Koninklijke Bibliotheek
Amersfoort [etc.] : Bekking & Blitz, 2013. (Miniaturenreeks ; 56).
ISBN: 978-90-6109-467-8.
Biografische schets van de Nederlandse staatsman en letterkundige (1596-1687) aan de hand van topstukken uit de Huygenscollectie van de Koninklijke Bibliotheek.

Hennie Molenaar,

Mevrouw Huygens : een bijzondere vrouw in de zeventiende eeuw
Soesterberg : Aspekt, 2017.
ISBN: 978-94-633-8152-9.
Het levensverhaal van Susanna van Baerle (1599-1637), vrouw van Constantijn Huygens en moeder van zes kinderen, onder wie Christiaan Huygens.

Rienk Vermij,

Huygens : de mathematisering van de werkelijkheid
Amsterdam : Natuurwetenschap & Techniek, 2004. (Wetenschappelijke biografie ; dl. 7).
ISBN: 90-76988-35-8.
Boeiende beschrijving van het karakter, de levensloop en de wetenschappelijke loopbaan van Christiaan Huygens, die tevens een inzicht biedt in de geschiedenis van de natuur- en de wiskunde in de zeventiende eeuw.

Rienk Vermij, Hanne van Dijk en Carolien Reus,

Christiaan Huygens
Utrecht : Epsilon Uitgaven, 2004. (Zebra-reeks ; deel 17).
ISBN: 90-5041-082-0.
Lees- en leerboekje uit een reeks over allerhande wiskundeonderwerpen dat een beeld geeft van de natuurwetenschappen in de zeventiende eeuw, de opleiding van Huygens tot onderzoeker en de invloed van Descartes op zijn werk.

Vincent Icke,

Christiaan Huygens : hoorcollege over de echte natuurwetenschap
Rotterdam [etc.] : NRC Handelsblad Academie, 2008. 4 cd’s (4 × ca. 60 min.), 1 tekst (23 p.).
ISBN: 978-90-8530-065-6.
Hoorcollege door Vincent Icke over het leven van Christiaan Huygens en over diens wetenschappelijke loopbaan in een cultuurhistorische context.