Canon van de Nederlandse geschiedenis

23. Slavernij

In de paar eeuwen na de ontdekking van Amerika door Columbus in 1492 verscheepten de koloniserende Europese staten er meer dan twaalf miljoen Afrikanen heen om te werken in de plantages. Ruim 550.000 van hen werden door Nederlanders getransporteerd. De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie. Aanvankelijk werden de schepen van de WIC ingezet voor de kaapvaart en het bestrijden van de Spaans-Portugese zeemacht. Zeven jaar na de oprichting van de WIC veroverde Piet Hein de Spaanse zilvervloot en nog eens tien jaar later verjoeg de WIC de Portugezen uit Sint George d’el Mina in het hedendaagse Ghana. In de jaren tussen 1624 en 1654 werden delen van Brazilië bezet en na 1665 verkreeg de Republiek erkenning van de koloniale aanspraken op de zogeheten Wilde Kust (Suriname, Berbice, Essequibo-Demarary), en de Antilliaanse eilanden Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba.

Zo werden de Nederlanders, als kolonisator en slavenhandelaar, belangrijke spelers in het Atlantische gebied. Tot 1730 bezat de WIC het Nederlandse monopolie op deze handel. Daarna groeide de in 1720 opgerichte Middelburgse Commercie Compagnie uit tot de grootste slavenhandelaar, met verschillende koophuizen in Rotterdam en Amsterdam als concurrent. Omstreeks 1770 bereikte de Nederlandse slavenhandel zijn piek, met het transport van jaarlijks gemiddeld zo’n zesduizend mensen. Daarna liep dat aantal snel terug.

Slaven werden gedwongen arbeid te verrichten en hadden geen enkele zeggenschap over waar, met wie en hoe ze leefden. De Afrikaanse slaven en hun in onvrijheid geboren nakomelingen bedienden hun meesters en werkten in plantages voor suiker, koffie, cacao, katoen en tabak en in de zoutvijvers van Curaçao. Vooral in Suriname onttrokken slaven zich aan dat lot door weg te lopen. Ze vestigden zich in het oerwoud en vormden eigen bosnegergemeenschappen, naast die van de indianen. Op de plantages en in de stad kwamen slaven voortdurend in meer of mindere mate in opstand. De grootste slavenopstand was die in 1795 op Curaçao onder leiding van Tula, die vrijheid eiste, daartoe geïnspireerd door de idealen van de Franse Revolutie en het succes van opstandige slaven van Saint Domingue op Haïti. Hij moest het met de dood bekopen.

Aan het einde van de achttiende eeuw nam de verontwaardiging over de slavenhandel toe, ook in Nederland, al bleven in de discussies vaak de belangen van de slavenhouders overheersen. In 1814 werd onder druk van de Engelsen de slavenhandel verboden. Pas een halve eeuw later, op 1 juli 1863, volgde in Nederland de afschaffing van slavenarbeid en slavernij, als een van de laatste landen in Europa.

Fotö: Het Desenkadena-monument op Curaçao.

De selectie in dit venster is beperkt tot het Nederlandse aandeel in de slavenhandel.

L. Alink e.a. (samenstelling),

Stemmen van slaven en marrons
Leiden : Coördinaat Minderheden Studies, Rijksuniversiteit Leiden, 1989.
ISBN: 90-5292-014-1.
Bloemlezing van teksten van Surinaamse bosnegers en plantageslaven uit de achttiende en negentiende eeuw.

Dirk-Jan van Baar e.a.,

Oog in oog met het verleden : de vaderlandse geschiedenis in 91 verhalen
Utrecht : Spectrum, 2005. Samenstelling: Willem Velema.
ISBN: 90-274-9769-9.
Overzicht van de Nederlandse geschiedenis waarin 91 belangrijke gebeurtenissen worden beschreven, waaronder de moord op Floris V in 1296, de Sint-Elisabethsvloed in 1421, de Beeldenstorm in Utrecht in 1566. en de afschaffing van de slavernij in Suriname in 1863.

Reggie Baay,

Daar werd wat gruwelijks verricht : slavernij in Nederlands-Indië
Amsterdam : Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2015.
ISBN: 978-90-253-0470-6.
Van de beginjaren van de VOC tot aan het einde van de kolonie volgt de auteur het spoor van de mensenhandel in de Nederlandse koloniën in de Oost, waar de slavernij vele vormen aannam.

Eveline Bakker e.a.,

Geschiedenis van Suriname : van stam tot staat
Zutphen : Walburg Pers, 1993.
ISBN: 90-6011-837-5.
Geschiedenis van Suriname in woord en beeld, met uitgebreid aandacht voor de slavernij en de geschiedenis van de marrons en de creolen.

Leo Balai,

Het slavenschip Leusden : slavenschepen en de West Indische Compagnie, 1720-1738
Zutphen : Walburg Pers, 2011.
ISBN: 978-90-5730-729-4.
Geschiedenis van de slaventransporten van de West-Indische Compagnie, in het bijzonder van het slavenschip Leusden, dat in 1738 schipbreuk leed bij Suriname, waarbij vrijwel alle slaven om het leven kwamen.

Rudi Otto Beeldsnijder,

‘Om werk van jullie te hebben’ : plantageslaven in Suriname, 1730-1750
Utrecht : Universiteit Utrecht, 1994.
ISBN: 90-393-0923-X.
Alledaagse aspecten van het slavenbestaan op de Surinaamse plantages in de achttiende eeuw en onderzoek naar hat aandeel van de slaven in het bepalen van hun eigen lot.

Radjinder Bhagwanbali,

De nieuwe awater van slavernij : Hindoestaanse migranten onder het indentured labour systeem naar Suriname, 1873-1916
Den Haag : Amrit, 2010.
ISBN: 978-90-74897-58-7.
Na afschaffing van de slavernij werden voor het werk op de Surinaamse plantages Hindostaanse contractarbeiders geronseld. Hun erbarmelijke levensomstandigheden waren niet beter dan die van de slaven.

Radjinder Bhagwanbali,

Tetary, de koppige : het verzet van Hindoestanen tegen het Indentured Labour System in Suriname, 1873-1916
Den Haag : Amrit, 2011.
ISBN: 978-90-74897-63-1.
Onderzoek naar het verzet van Hindoestaanse contractarbeiders in Suriname tegen hun erbarmelijke leef- en werkomstandigheden onder het Indentured Labour System in de periode 1873-1916.

Aspha Bijnaar (redactie),

Kind aan de ketting : opgroeien in slavernij toen en nu
Amsterdam : KIT Publishers, 2010.
ISBN: 978-94-6022061-6.
Bundel met artikelen over kinderen die als slaven dienden, onder meer in de voormalige Nederlandse gebieden Suriname en de Antillen, en over hedendaagse kinderen die op zeer jonge leeftijd loonarbeid verrichten.

Carla Boos,

De slavernij : mensenhandel van de koloniale tijd tot nu
Amsterdam : Balans, 2011.
ISBN: 978-94-6003-334-6.
Aan de hand van persoonlijke historische documenten als dagboeken, brieven, scheepsjournaals en andere archiefstukken wordt de geschiedenis van de slavernij en slavenhandel verteld, met het accent op de Nederlandse betrokkenheid.

Arnold Borret

, Suriname : gezichten, typen en costumen naar de natuur getekend
Leiden : KITLV Uitgeverij, 2003.
ISBN: 978-90-6718-211-9.
Catalogus met tekeningen en aquarellen die de Nederlandse jurist-priester-kunstenaar Arnold Borret (1848-1888) maakte tijdens zijn tienjarig verblijf in Suriname.

Bea Brommer (redactie),

Ik ben eigendom van... : slavenhandel en plantageleven
Wijk en Aalburg : Pictures Publishers, 1993.
ISBN: 90-73187-17-6.
Aan de hand van archiefstukken uit het Gemeentearchief van Helmond, afkomstig van de gebroeders Wesselman die betrokken waren bij de slavenvaart, wordt een beeld gegeven van de slavenhandel en het Surinaamse plantageleven in de achttiende eeuw.

Artwell Cain (redactie),

Tula : de slavenopstand van 1795 op Curaçao
Amsterdam [etc.] : NiNsee [etc.], 2009.
ISBN: 978-90-74897-50-1.
Na een beschrijving van de slavenopstand op Curaçao aan het eind van de achttiende eeuw aan de hand van bronnenonderzoek volgt een beschouwing over slavernij in een internationale context.

Remmelt Daalder, Andrea Kieskamp en Dirk J. Tang (redactie),

Slaven en schepen : enkele reis, bestemming onbekend
Leiden [etc.] : Primavera Pers, 2001.
ISBN: 90-74310-78-8.
Bundel artikelen over het Nederlandse aandeel in de handel en verscheping van slaven (een half miljoen tussen 1600 en 1800) en over de leefomstandigheden in Nederlandse slavenkolonies.

Leo Dalhuisen (redactie),

Geschiedenis van de Antillen
Zutphen : Walburg Pers, 2009. 1ste dr.: 1997.
ISBN: 978-90-5730-628-0.
De geschiedenis van de Antillen, met onder meer een uitgebreid hoofdstuk over de slavernij.

Leo Dalhuisen e.a.,

Nederlanders en hun slaven : tekenaars getoetst
's-Hertogenbosch : Katholiek Pedagogisch Centrum, 1993.
ISBN: 90-6755-082-5.
Geschiedenis van de slavernij in Suriname aan de hand van reproducties van afbeeldingen uit de achttiende en negentiende eeuw.

Erik van der Doe, Perry Morree en Dirk J. Tang (redactie),

De smeekbede van een oude slavin : en andere verhalen uit de West
Zutphen : Walburg Pers, 2009. (Sailing Letters Journaal; 2).
ISBN: 978-90-5730-598-6.
Uitgave met historische inleidingen en noten van Nederlandse brieven uit de zeventiende en achttiende eeuw, die als oorlogsbuit in Britse archieven belandden. Het titelstuk is de brief van een vrijgelaten slavin die haar voormalige meester smeekt om ondersteuning om haar zoon eveneens te kunnen vrijkopen.

Frank Dragtenstein,

Alles voor de vrede : de brieven van Boston Band tussen 1757 en 1763
Amsterdam [etc.] : NiNsee [etc.], 2009.
ISBN: 978-90-74897-53-2.
Historische studie over een achttiende-eeuwse marron (gevluchte slaaf) in Suriname die rond 1760 namens de marrons brieven schreef aan de koloniale overheid om een vredesverdrag te sluiten.

Frank Dragtenstein,

‘De ondraaglijke stoutheid der wegloopers’ : marronage en koloniaal beleid in Suriname, 1667-1768
[Bunnik] : IBS, 2002. (Bronnen voor de studie van Suriname ; 22).
ISBN: 90-393-3136-7.
Op nieuw bronnenmateriaal gebaseerde studie over de vroegste geschiedenis van de Surinaamse Marrons, van 1667, toen Suriname in Nederlandse handen kwam, tot het vredesverdrag met de Matawai in 1768.

Frank Dragtenstein,

‘Trouw aan de blanken’ : Quassie van Nieuw Timotibo, twist en strijd in de 18de eeuw in Suriname
Amsterdam : KIT Publishers, 2004.
ISBN: 90-6832-189-7.
Levensverhaal van Quassie van Timotibo (ca. 1692-1787), bekend geworden als de uitvinder van een koortswerend bitter en berucht als (zwarte) jager op weggelopen slaven in Suriname.

Maurits Ebben, Henk den Heijer en Joost Schokkenbroek (redactie),

Alle streken van het kompas : maritieme geschiedenis in Nederland
Zutphen : Walburg Pers, 2010.
ISBN: 978-90-5730-662-4.
Bundel met zeventien artikelen over facetten van de Nederlandse zeevaart in de periode van de zestiende tot en met de negentiende eeuw, zoals de kaapvaart, de walvisvaart, de slavenhandel en de vaart op Oost- en West-Indië.

P.C. Emmer,

De Nederlandse slavenhandel 1500-1850
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2003. 2e dr. 1ste dr.: 2000.
ISBN: 90-295-1560-0.
Beschrijving van de Nederlandse slavenhandel van de zestiende t/m de negentiende eeuw, waarbij de auteur die een plaats wil geven in het Nederlandse verleden.

P.C. Emmer,

Het zwart-witdenken voorbij : een bijdrage aan de discussie over kolonialisme, slavernij en migratie
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2018.
ISBN: 978-90-468-2268-5.
In de praktijk worden volgens de auteur steeds vaker moderne morele maatstaven op het verleden geprojecteerd. Bezien door de bril van nu ontstaat zo een sterk verwrongen beeld van gevoelige historische onderwerpen als kolonialisme, slavernij en migratie.

Marcel van Engelen,

Het kasteel van Elmina : in het spoor van de Nederlandse slavenhandel in Afrika
Amsterdam : De Bezige Bij, 2013.
ISBN: 978-90-234-7704-4.
Over het wegvoeren van de slaven uit Afrika is minder bekend dan over hoe het hen is vergaan in de Nieuwe Wereld. Om in die lacune te voorzien wordt in dit boek op basis van onder meer getuigenissen uit de tijd zelf en van oral history de geschiedenis verteld van het kasteel van Elmina in het huidige Ghana en van de Nederlandse slavenhandel in West-Afrika.

Karwan Fatah-Black,

Eigendomsstrijd : de geschiedenis van slavernij en emancipatie in Suriname
Amsterdam : Ambo/Anthos, 2018.
ISBN: 978-90-263-3931-8.
Beschrijving van de periode die voorafging aan de definitieve afschaffing van de slavernij in 1863. Het resultaat is een boek dat nieuw licht werpt op het Nederlandse slavernijverleden en de erfenis daarvan.

Margriet Fokken en Barbara Henkes,

Sporen van het slavernijverleden in Groningen : gids voor stad en ommeland
Groningen : Uitgeverij Passage, 2016.
ISBN: 978-90-5452-323-9.
Vanuit een scheepswerf van de West-Indische Compagnie aan de Groningse Noorderhaven voeren schepen naar de Afrikaanse kusten om tot slaaf gemaakte Afrikanen op te kopen en naar de overzijde van de Atlantische Oceaan te verschepen. Sporen van dat koloniale verleden en de slavernij zijn in stad en ommeland nog steeds aanwijsbaar. Deze gids voert langs ruim zestig locaties, gelegen langs een wandelroute in de stad en meerdere fietsroutes in de provincie.

Patricia D. Gomes,

Over ‘natuurgetrouwen’ en ‘onwillige honden’ : beeldvorming als instrument voor uitbuiting en onderdrukking in Suriname 1842-1862
Amsterdam : Aksant, 2003.
ISBN: 90-5260-071-6.
De hoge sterfte onder de slaven, de afschaffing van de slavernij in naburige kolonies en het lage economische profijt speelden een rol in de beeldvorming over blank en zwart in de discussie in Nederland over het lot van Suriname.

A.D. van der Gon Netscher,

De opheffing van de slavernij en de toekomst van Nederlands West-Indië
Rotterdam : Calbona, 2017.
ISBN: 978-94-92575-32-6.
Heruitgave van het manifest met het besluit door de Nederlandse regering de slavernij af te schaffen, zoals die voorkwam in haar overzeese gebiedsdelen, met name Suriname en de Antillen.

José Antonio Gonsalves de Mello,

Nederlanders in Brazilië (1624-1654) : de invloed van de Hollandse bezetting op het leven en de cultuur in Noord-Brazilië
Zutphen : Walburg Pers, 2001. Vertaling van Tempo dos flamengos : influência da ocupação holandesa na vida e na cultura do norte do Brasil (1947). Vertaling: G.N. Visser, bewerking B.N. Teensma.
ISBN: 90-5730-174-1.
Vertaling van een Braziliaans standaardwerk over de poging tot kolonisatie van Pernambuco, in het bijzonder de havenstad Recife, door de West-Indische Compagnie en over de belangrijke rol van graaf Johan Maurits van Nassau daarbij.

Gea Gort en Eva Mabayoje,

God is niet wit : ons slavernijverleden; wat doen we ermee?
Amsterdam : Ark Media, 2013.
ISBN: 978-90-338-0023-8.
Bekende gekleurde Nederlanders vertellen hoe het slavernijverleden doorwerkt in hun leven en in de samenleving. Blanke en gekleurde mensen zien mogelijkheden om de verzoening te bewerken en samen aan de toekomst te bouwen.

Gijs van der Ham,

Dof goud : Nederland en Ghana, 1593-1872
Nijmegen [etc.] : Vantilt [etc.], 2013.
ISBN: 978-94-6004-157-0.
Geschiedenis van de betrekkingen tussen Nederland en de Goudkust, het huidige Ghana, aan de hand van voorwerpen uit de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Rob Hartmans,

Zwarte bladzijden uit onze vaderlandse geschiedenis
Utrecht : Omniboek, 2017.
ISBN: 978-94-019-1038-5.
Beschrijving van de donkerste episodes uit onze geschiedenis als de slavenhandel, de kinderarbeid, de politionele acties in Nederlands-Indië, de misdragingen van Dutchbat in Srebrenica, de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Deze rouwranden van ons verleden horen net zozeer bij ons als de glorieuze momenten.

Henk den Heijer,

De geschiedenis van de WIC
Zutphen : Walburg Pers, 2007. 3e dr. 1ste dr.: 1994.
ISBN: 90-5730-478-3.
Geschiedenis van de West-Indische Compagnie, van de oprichting in 1621 tot het einde in 1791, met onder meer aandacht voor de organisatie, de kaapvaart, de slavenhandel en het beheer van de bezittingen in Afrika, West-Indië en Noord- en Zuid-Amerika.

Henk den Heijer,

Goud, ivoor en slaven : scheepvaart en handel van de Tweede Westindische Compagnie op Afrika, 1674-1740
Zutphen : Walburg Pers, 1997.
ISBN: 90-6011-998-3.
Studie over de activiteiten en organisatie van de WIC die in West-Afrika niet alleen in slaven maar onder meer ook in goud en ivoor handelde.

Guido van Hengel,

‘Een ondernemend volkje’ : hoe Nederland zich wereldwijd op de kaart zette
Diemen : Veen Magazines, 2008.
ISBN: 978-90-8571-198-8.
Historische artikelen over Nederlandse ondernemers en ondernemingen die met succes in het buitenland actief waren en zijn, met onder meer aandacht voor het (relatieve) belang van de slavenhandel voor de West-Indische Compagnie.

Sandew Hira,

Decolonizing the mind : een fundamentele kritiek op het wetenschappelijk kolonialisme
Den Haag : Amrit, 2009.
ISBN: 978-90-74897-52-5.
Onder het pseudoniem Sandew Hira schreef de Hindoestaans-Surinaamse historicus Dew Baboeram dit pleidooi voor een eerlijker geschiedschrijving over de slavernij in Suriname, waarbij hij scherpe kritiek levert op enkele Nederlandse vakgenoten.

Dienke Hondius,

Amsterdam : gids slavernijverleden / Slavery Heritage Guide
Nijmegen : Stichting LM Publishers, 2014.
ISBN: 978-94-602-2368-6.
Gids voor locaties in Amsterdam die in verband staan met het koloniale en het slavernijverleden van Nederland.

Michaël Ietswaart (bezorging en vertaling),

Reize naar Surinamen : dagboek van John Gabriel Stedman
Zutphen : Walburg Pers, 2014.
ISBN: 978-90-5730-969-4.
Reisverslag van een avontuurlijke Schotse beroepsmilitair in Nederlandse dienst die van 1773 tot 1777 deelnam aan expedities tegen ontvluchte slaven in Suriname.

Han Jordaan,

Slavernij & vrijheid op Curaçao : de dynamiek van een achttiende-eeuws Atlantisch handelsknooppunt
Zutphen : Walburg Pers, 2013.
ISBN: 978-90-5730-923-6.
Met de slavenhandel als motor ontwikkelde Curaçao zich in de achttiende en negentiende eeuw tot een Atlantisch handelsknooppunt, wat voor slaven goede mogelijkheden bood om geld te verdienen en zichzelf en vooral ook hun kinderen vrij te kopen.

Nina Jurna en Clark Accord,

Met eigen ogen : een hedendaagse kijk op de Surinaamse slavernij
Amsterdam : KIT Publishers, 2003.
ISBN: 90-6832-533-7.
Interviews met mensen in Nederland en Suriname, van wie het leven nog steeds wordt beïnvloed door de slavernij, 140 jaar na de afschaffing daarvan.

Ellen Klinkers,

Op hoop van vrijheid : van slavensamenleving naar Creoolse gemeenschap in Suriname, 1830-1880
Utrecht : Vakgroep Culturele Antropologie, Universiteit Utrecht, 1997.
ISBN: 90-393-1288-5.
Ontwikkeling van de creoolse bevolkingsgroep van Suriname van de jaren vóór de afschaffing van de slavernij in 1863, tijdens het Staatstoezicht (1863-1873, toen de vrijgemaakten op de plantages moesten blijven werken) en enkele jaren daarna.

Wim Klooster,

Tussen honger en zwaard : Nederlands Atlantische rijk in de zeventiende eeuw
Leiden : Leiden University Press, 2018. Vertaling van: The Dutch Moment: War, Trade, and Settlement in the Seventeenth-Century Atlantic World (2016). Vertaling: Caroline Meijer.
ISBN: 978-90-872831-7-9.
Geschiedenis van de Nederlandse expansie in West-Afrika, de Cariben en Amerika. De parel in de kroon van dit imperium was Brazilië, een Portugese kolonie waarvan ongeveer de helft in Nederlandse handen viel. Daardoor gingen Nederlanders zich voor het eerst op grote schaal bezighouden met de transatlantische slavenhandel.

Paul Knevel, Sara Polak en Sara Tilstra,

Meerstemmig verleden : persoonlijke verhalen over het Nederlandse slavernijverleden
Amsterdam : KIT Publishers, 2011.
ISBN: 978-94-602-2173-6.
In vraaggesprekken vertellen afstammelingen van slaven en andere betrokkenen over hun persoonlijke band met de in 1863 afgeschafte slavernij in Suriname en op de Antillen.

Elmer Kolfin,

Van de slavenzweep en de muze : twee eeuwen verbeelding van slavernij in Suriname
Leiden : KITLV Uitgeverij, 1997.
ISBN: 90-6718-107-2.
Kunsthistorische studie over de slavernij in Suriname zoals die in gravures, tekeningen en schilderijen uit de achttiende en negentiende eeuw in beeld is gebracht.

Anton de Kom,

Wij slaven van Suriname
Amsterdam : Olympus, 2017. 13de druk. 1ste druk: 1934.
ISBN: 978-90-467-0608-4.
Geschiedenis van het lot van de slaven in Suriname en hun bestaan na de afschaffing van de slavernij in 1863, beschreven door een Surinamer die vanwege zijn politieke activiteiten uit Suriname werd verbannen.

Joke Korteweg (redactie),

Maritieme geschiedenis : de canon van ons maritiem verleden in 50 vensters
Zutphen : Walburg Pers, 2009.
ISBN: 90-5730-593-3.
Canon die in vijftig vensters de maritieme geschiedenis van Nederland vanaf de vroegste tijden behandelt, met in het themadeel ‘Personenvervoer’ onder meer aandacht voor de slavenhandel.

Jan J.B. Kuipers en Johan Francke,

Geschiedenis van Zeeland : de canon van ons Zeeuws verleden
Zutphen : Walburg Pers, 2009.
ISBN: 978-90-5730-595-5.
De geschiedenis van Zeeland in de vijftig vensters van de canon, met onder meer aandacht voor de kaapvaart, de slavenhandel en de watersnoodramp.

Tessa Leuwsha,

Fansi's stilte : een Surinaamse grootmoeder en de slavernij
Amsterdam : Augustus, 2015.
ISBN: 978-90-450-3042-5.
De auteur gaat in Suriname op zoek naar het verhaal van haar zwijgzame grootmoeder die omstreeks 1970 haar intrek nam bij haar vernederlandste kinderen en kleinkinderen.

Nizaar Makdoembaks,

Wegwerpvrouwen : het verhulde slavernijverleden van het Nederlandse koloniale leger, 1620-1920
[Zierikzee] : Uitgeverij De Woordenwinkel, 2017.
ISBN: 978-90-76286-26-6.
Historisch overzicht van de rol die Indische vrouwen als Kazerne-njais (Javaanse concubines) speelden voor militairen van het Koninklijk Nederlands-Indische Leger.

Cynthia McLeod / Carel de Haseth,

Slavernij en de Memorie / Slaaf en meester
Schoorl : Conserve, 2002.
ISBN: 90-5429-159-1.
Dubbelbundel over de slavernij in Suriname en op de Nederlandse Antillen met een beschouwing door Cynthia McLeod over slavernij en slavenhandel, gevolgd door een novelle waarin Carel de Haseth het levensverhaal vertelt van een Afrikaan die als slaaf in Suriname terechtkomt. De novelle is later ook afzonderlijk uitgegeven (zie onder Romans en verhalen: Carel de Haseth.)

Nizaar Makdoembaks,

Wegwerpvrouwen : het verhulde slavernijverleden van het Nederlandse koloniale leger, 1620-1920
Zierikzee : Uitgeverij De Woordenwinkel, 2017.
ISBN: 978-90-76286-26-6.
Kazerne-njais waren de Javaanse concubines van Europese KNIL-soldaten in Oost-Indië. Net als hun voorgangsters - de slavin-concubines uit het VOC-tijdperk - waren zij slachtoffers van structureel (seksueel) misbruik, vrijheidsberoving en mensonterende minachting en onverschilligheid. Een schandaal dat lang verzwegen, genegeerd en met eufemismen bedekt werd.

Griselda Molemans,

In het voetspoor van de panter
Amsterdam : Balans, 2005.
ISBN: 90-5018-696-3.
Verslag van de speurtocht van de schrijfster naar de Afrikaanse achtergronden van haar Indische overgrootvader die als slaaf vanuit Afrika bleek te zijn verkocht aan het KNIL-leger.

Hilde Neus-van der Putten,

Susanna du Plessis : portret van een slavenmeesteres
Amsterdam : KIT Publishers, 2003.
ISBN: 90-6832-521-3.
Reconstructie van het leven van en de beeldvorming over de Surinaamse eigenares van een plantage (1739-1795) die gold als het archetype van de wrede slavenmeesteres.

Gert Oostindie,

Roosenburg en Mon Bijou : twee Surinaamse plantages, 1720-1870
Dordrecht : Foris Publications, 1989.
ISBN: 90-6765-453-1.
Economisch-historische studie van het Surinaamse plantagebedrijf in de achttiende en negentiende eeuw aan de hand van een onderzoek naar een suiker- en een koffieplantage.

Gert Oostindie en Karwan Fatah-Black,

Sporen van de slavernij in Leiden
Leiden Publications, 2017.
ISBN: 978-90-8728-300-1.
In vier afdelingen laat deze gids zien welke sporen er van het slavernijverleden te vinden zijn in Leiden.

Rudolf Paesie,

Geschiedenis van de MCC : opkomst, bloei en ondergang
Zutphen : Walburg Pers, 2014.
ISBN: 978-90-5730-931-1.
Geschiedenis van de Middelburgse Commercie Compagnie (1720-1889), die in 113 reizen ruim 30.000 Afrikanen naar de West transporteerde en daarnaast ook walvis- en kaapvaart bedreef en zich uiteindelijk toelegde op de scheepsbouw.

Rudolf Paesie,

Lorrendrayen op Africa : de illegale goederen- en slavenhandel op West-Afrika tijdens het achttiende-eeuwse handelsmonopolie van de West-Indische Compagnie, 1700-1734
Amsterdam : De Bataafsche Leeuw, 2008.
ISBN: 978-90-6707-627-2.
De West-Indische Compagnie die in de zeventiende en het begin van de achttiende eeuw het alleenrecht had op de handel in het Atlantische gebied, kreeg af te rekenen met de ‘lorrendraaiers’, smokkelaars die West-Europese handelswaar naar West-Afrika vervoerden, daar goud, ivoor en slaven inkochten en op de Antillen slaven verkochten aan plantage-eigenaars.

Rudolf Paesie,

Slavenopstand op de Neptunus : kroniek van een wanhoopsdaad
Zutphen : Walburg Pers, 2016.
ISBN: 978-94-624-9130-4.
Verslag van de reis van het slavenschip Neptunus in oktober 1785, waarop kort voordat het in Amsterdam uitgeruste schip de oversteek van Afrika naar Amerika zou maken een slavenopstand uitbrak die eindigde met de explosie van het schip.

A.F. Paula,

‘Vrije’ slaven : een sociaal-historische studie over de dualistische slavenemancipatie op Nederlands Sint Maarten, 1816-1863
Zutphen [etc.] : Walburg Pers [etc.], 1993.
ISBN: 90-6011-841-3.
De bijzondere geschiedenis en unieke aard van het slavernijsysteem op Sint Maarten, tegen de achtergrond van slavernij en slavenemancipatie in de rest van het Caribisch gebied.

Marianka Peters,

Zwarte ster Gouds omarmd
Gouda : City Photo, 2008.
ISBN: 978-90-813493-1-4.
Fotoboek over Elmina, een stadje in Ghana en tot 1863 een Nederlandse kolonie gelegen aan de vroegere Goudkust, naar aanleiding van het vijfjarige vriendschapsverband met Gouda. Een speciaal hoofdstuk is gewijd aan de Nederlandse koloniale geschiedenis en de slavenhandel naar Suriname.

Maarten Prak (redactie),

Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2006.
ISBN: 978-90-351-2990-0.
Dit tweede van de vier delen van Plaatsen van herinnering bevat van Alex van Stipriaan de bijdrage ‘Suriname: Somerzorg. De plantages’.

Redactie Noordhoff Atlasproducties,

De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie, met niet alleen aandacht voor politieke, sociaal-economische en religieuze thema’s maar ook voor ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. De slavernij komt aan bod in de pagina’s 366-367.

Matthias van Rossum,

Kleurrijke tragiek : de geschiedenis van slavernij in Azië onder de VOC
Hilversum : Verloren, 2015. (Zeven Provincien Reeks ; 35). ISBN: 978-90-870451-7-3.
Onder de VOC werden lange tijd meer slaven gehouden dan in Suriname en Curaçao, maar toch is het Aziatische slavernijverleden zelden beschreven. Dit boek biedt een overzicht van de slavenhandel en de slavernij in Afrika en Azië in de zeventiende en achttiende eeuw.

Angelie Sens,

‘Mensaap, heiden, slaaf’ : Nederlandse visies op de wereld rond 1800
Den Haag : SDU Uitgeverij, 2001. (Nederlandse cultuur in Europese context ; 20).
ISBN: 90-12-08856-9.
Aan de hand van citaten van wetenschappers, zendelingen en kooplieden beschrijft de auteur het beeld dat Nederlanders rond 1800 van zwarte mensen hadden.

Peter Sijnke en Tobias van Gent,

De geschiedenis van Middelburg in 25 stappen
Vlissingen : Den Boer/De Ruiter, 2009.
ISBN: 978-90-79875-16-0.
Geschiedenis van de Zeeuwse hoofdstad in de vorm van een historische canon met 25 vensters, waaronder de VOC en de slavenhandel.

Eveline Sint Nicolaas,

Ketens en banden : Suriname en Nederland sind 1600
Amsterdam : Rijksmuseum, 2018.
ISBN: 978-94-600-4349-9.
Overzicht in woord en beeld van de gezamenlijke geschiedenis van Nederland en Suriname, in het bijzonder in de koloniale periode, aan de hand van voorwerpen en afbeeldingen in de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Jozef Prabhudass Siwpersad,

‘Gij zijt blank en wij zijn zwart’ : gedragspatronen en een slavenmaatschappij (Suriname, negentiende eeuw)
's-Gravenhage : Siwpersad, 2009.
ISBN: 978-90-9022283-7.
Studie naar het gedrag van slaven (onderwerping, aanpassing, verzet) in de negentiende eeuw in Suriname.

Dan Sleigh en Piet Westra,

De opstand op het slavenschip Meermin
Amsterdam : Cossee, 2013. Vertaling van Die aanslag op die sklaweskip Meermin (2012). Vertaling: Riet de Jong.
ISBN: 978-90-5936-436-3.
Reconstructie van de gebeurtenissen op het slavenschip Meermin dat in 1766 voor de kust van Zuid-Afrika verging. De beslissing de slaven uit hun boeien te bevrijden om hen aan boord aan het werk te zetten had voor de bemanning dramatische gevolgen.

Stephen Small en Sendaw Hira,

20 vragen en antwoorden over het Nederlandse slavernijverleden en haar erfenis
Den Haag : Amrit, 2015. (Decolonizing the mind ; 4). Vertaling van: 20 questions and answers on Dutch slavery and its legacy (2014). Vertaling: Amrit Baboeram.
ISBN: 978-90-74897-83-9.
Geschiedenis en de erfenis van de Nederlandse slavernij en slavenhandel in de vorm van twintig vragen en antwoorden.

Alex van Stipriaan e.a.,

Op zoek naar de stilte : sporen van het slavernijverleden in Nederland
Leiden [etc.] : KITLV Uitgeverij [etc.], 2007.
ISBN: 978-90-6718-295-9.
Onderzoek naar tot dan onbekende bronnen met historische informatie in bibliotheken, archieven en musea en bij organisaties en individuen over de Nederlandse betrokkenheid bij de slavernij en de slavenhandel.

Alex van Stipriaan,

Surinaams contrast : roofbouw en overleven in een Caraïbische plantagekolonie 1750-1863
Leiden : KITLV Uitgeverij, 1993. 2e dr. 1ste dr.: 1991.
ISBN: 90-6718-052-1.
Beschrijving van de Surinaamse plantage-economie tussen 1750 en 1863 tegen de achtergrond van de Caribische koloniale geschiedenis in die periode.

Cornelis Stout en Maria ter Meetelen,

Christenslaven : de slavernij-ervaringen van Cornelis Stout in Algiers (1678-1680) en Maria ter Meetelen in Marokko (1731-1743)
Zutphen : Walburg Pers, 2006. Bezorging: Laura van den Broek en Maaike Jacobs.
ISBN: 90-5730-440-6.
De ervaringen als christenslaaf van Maria ter Meetelen in Marokko en van Cornelis Stout in Algiers. Ondanks de mishandelingen en erbarmelijke omstandigheden slaagden beiden erin terug te keren naar de Nederlandse Republiek.

Dirk J. Tang,

Slavernij : een geschiedenis
Zutphen : Walburg Pers, 2013.
ISBN: 978-90-5730-905-2.
Geschiedenis van de slavernij en de slavenhandel en de denkbeelden daarover vanaf de oudheid tot de afschaffing in de negentiende eeuw, waarbij de nadruk ligt op het Nederlandse aandeel hierin.

Sytze van der Veen, Dirk J. Tan e.a.,

Slavernij verbeeld
Nijmegen : Uitgeverij Vantilt, 2013. (De boekenwereld, jrg. 29 (2012-2013), nr. 4 (juli)).
ISBN: 978-94-600-4159-4.
Artikelen over het slavernijverleden van Nederland zoals dat in boeken is weergegeven, aangevuld met enkele andere artikelen over bibliofilie en boekgeschiedenis.

Ewald Vanvugt,

Nieuw zwartboek van Nederland overzee : wat iedere Nederlander moet weten
Soesterberg : Aspekt, 2011. Geheel herziene dr. 1e dr.: 2002.
ISBN: 978-94-615-3087-5.
Beschrijving van de wandaden die Nederlanders gedurende vier eeuwen hebben begaan in koloniën als Indonesië en Suriname.

Pieter van Wiechem,

Vademecum van de Oost- en West-Indische Compagnie : historisch-geografisch overzicht van de Nederlandse aanwezigheid in Afrika, Amerika, Azië en West-Australië vanaf 1602 tot heden
Utrecht : Bestebreurtje, 2002.
ISBN: 90-6581-004-8.
Naslagwerk over de Oost-Indische en West-Indische Compagnie en hun omvangrijke handelsimperia, met aandacht voor onder meer de slavernij en de slavenhandel.

Glenn Willemsen,

Dagen van gejuich en gejubel : 1 juli 1863: afschaffing van de slavernij in Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen
Den Haag [etc.] : Amrit [etc.], 2006.
ISBN: 90-74897-46-0.
Historisch onderzoek naar de politieke en maatschappelijke achtergronden van de afschaffing van de slavernij door Nederland in 1863.

Henri van der Zee,

‘s Heeren slaaf : het dramatische leven van Jacobus Capitein
Amsterdam : Balans, 2000.
ISBN: 90-5018-514-2.
Biografie van Jacobus Capitein (1717-1747), de eerste zwarte dominee. In 1725 door een Nederlandse kapitein in Ivoorkust als slaaf gekocht, werd hij geadopteerd door een bevriende koopman en kreeg hij in Nederland een goede opleiding.

Annejet van der Zijl,

De dageraad : waar het verhaal van Sonny Boy begon
Amsterdam : Querido, 2017. Met illustraties van Sylvia Weve.
ISBN: 978-90-214-0613-8
Dit is het verhaal van zomaar een plantage in Suriname, maar het is ook het verhaal van de voorouders van Waldemar Nods, de hoofdpersoon van Sonny Boy.

Aphra Behn,

Oroenoko, of De koninklijke slaaf
Amsterdam : De Arbeiderspers, 1983. Vertaling van Oroonoko, or The Royal Slave. Vertaling: Albert Helman.
ISBN: 90-295-0177-4.
Een Afrikaanse prins en de vrouw op wie hij verliefd is, worden door de koning als slaven naar Suriname gestuurd. Daar komt hij in opstand tegen hun erbarmelijke bestaan.

John H. de Bye,

Liefde in slavernij : een familiegeschiedenis in het achttiende-eeuwse Suriname
Schoorl : Conserve, 2010.
ISBN: 978-90-5429-302-6.
Lang duurt het niet voor de administrateur op een plantage in het Suriname van medio achttiende eeuw zelf plantages en slaven bezit.

Cornelis Ch. Goslinga,

Christina : historische roman over de Nederlandse slavenhandel
Leiden : Primavera Pers, 2015. 2e druk. 1ste druk: 2000.
ISBN: 978-90-74310-66-6.
Een Amsterdamse koopmansdochter reist in 1712 naar Afrika om er met haar Hollandse verloofde te trouwen. Als hij inmiddels overleden blijkt, reist ze door naar Curaçao, waar ze met de Nederlandse slavenhandel wordt geconfronteerd.

Cornelis Ch. Goslinga,

De vrome smokkelaar : Antilliaanse verhalen
Leiden : Primavera Pers, 1996.
ISBN: 90-74310-23-0.
Verhalen spelend in de achttiende en negentiende eeuw op de Antillen, waarin de slavernij de rode draad is.

Carl de Haseth,

Slaaf en meester
Haarlem : In de Knipscheer, 2008. 2e dr. 1e dr.: 1988.
ISBN: 978-90-6265-598-4.
De slavenopstand op 17 augustus 1795 op Curaçao, gezien door een slaaf en zijn meester.

Janny de Heer,

Gentleman in slavernij
Haarlem : In de Knipscheer, 2015.
ISBN: 978-90-6265-832-9.
Een jonge Duitser vol idealisme die begaan is met de slaven, zoekt zijn weg in de complexe samenleving van het 19e eeuwse Suriname.

Albert Helman,

De stille plantage
Amsterdam : Muntinga Pockets, 2009. 1ste dr.: 1931.
ISBN: 978-90-417-0803-8.
Een Franse Hugenotenfamilie die in de zeventiende eeuw in Suriname een plantage wil beginnen waar menselijkheid het wint van onrecht en rassenongelijkheid, ondervindt daarbij veel moeilijkheden. Rond dezelfde verhaalstof schreef Helman twintig jaar later een nieuwe roman: De laaiende stilte (1952), waarin hij de uitdaging aanging het boek geheel vanuit een vrouwelijk perspectief te schrijven.

Jacques Hermelijn,

Het offer van Remo
Blaricum : NAU Uitgevers, 2017.
ISBN: 978-94-915354-5-1.
In de nadagen van de slavernij is de rijke Joodse zakenman Benjamin Cardozo door het koloniale bestuur aangesteld als Caribisch handelsgedelegeerde. Hij weet Curaçao welvarender te maken, maar niet te voorkomen dat zijn onstuimige vrouw Helena een relatie heeft met Remo, een van zijn slaven.

Rihana Jamaludin,

De zwarte lord
Amsterdam : KIT Publishers, 2009. Redactie: Adriaan Krabbendam.
ISBN: 978-94-6022034-0.
Een jonge gouvernante gaat in 1848 in Suriname werken voor een jonge kleurling die zijn vaders plantage en slaven heeft geërfd.

Arthur Japin,

De zwarte met het witte hart
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2010. 53e dr. 1ste dr.: 1997.
ISBN: 978-90-295-7366-5.
Het verhaal van twee Afrikaanse prinsjes die in 1837 als onderpand in een illegale handelstransactie door de Nederlandse regering naar Nederland worden gevoerd en er opgevoed. De ene past zich aan, de andere probeert zijn Afrikaanse identiteit te behouden.

Guus Kuijer,

De redder van Afrika
Amsterdam : De Arbeiderspers, 1989.
ISBN: 90-295-2752-8.
De laatste vijf jaar uit het leven van een zwarte slaaf die in de achttiende eeuw na zijn theologische studie in Leiden naar Afrika terugkeert om daar het christendom aan zijn zwarte broeders te verkondigen.

Els Langenfeld,

Porto Marie : 1738, 1795, 1888
Haarlem : In de Knipscheer, 2013.
ISBN: 978-90-6265-816-9.
Drie novellen die zijn gesitueerd op Curaçao, respectievelijk in 1738, 1795 en 1888. In ‘1738’ probeert een slaaf, op een slavenschip naar de nieuwe wereld gebracht, aan zijn zware lot te ontsnappen. Via drie personages wordt in ‘1795’ de slavenopstand onder leiding van Tula beschreven. In ‘1888’ is de slavernij voorbij, maar zijn de vroegere slaven slechts in naam vrije mannen.

Ton van der Lee,

De geestbewaarder
Amsterdam : Balans, 2007.
ISBN: 978-90-5018-827-2.
Het verhaal van een zeeman die eind achttiende eeuw slaven van Afrika naar Suriname vervoert, en van een Surinaamse Nederlander in de huidige tijd op zoek gaat naar zijn wortels, zijn stammoeder die vanuit Afrika als slaaf werd verhandeld.

Jeroen Leinders,

Tule : verloren vrijheid
Schoorl: Conserve, 2012.
ISBN: 978-90-5429-340-8.
Boek bij de film Tula van Jeroen Leinders over het op ware feiten gebaseerde verhaal over de leider van de Grote Slavenopstand op Curaçao in 1795.

Tessa Leuwsha,

Solo, een liefde
Amsterdam : Augustus, 2009.
ISBN: 978-90-457-0174-5.
De liefde tussen twee jonge mensen wordt op de proef gesteld door hun heel verschillende verlangens: de vrouw wier voorouders eerst slaven en daarna eigenaars van een plantage waren, wil zich binden aan haar geboorteland Suriname, terwijl de man naar het buitenland wil.

Cynthia McLeod,

Hoe duur was de suiker?
Schoorl : Conserve, 2013. 22e dr. Filmeditie. 1ste dr.: 1987.
ISBN: 978-90-5429-348-4.
Tussen het leven van de slaven en hun meesters op een Surinaamse suikerplantage in de achttiende eeuw bestaat een groot contrast: dat van de slaven vol kommer en kwel, dat van de meesters vol pracht en praal.

Cynthia McLeod,

Hoe duur was de suiker?
Amsterdam : Eenvoudig Communiceren, 2014. (Leeslicht).
ISBN: 978-90-869620-3-7.
Makkelijk lezen-editie van de verfilmde roman over de suikerplantages in Suriname.

Cynthia McLeod,

Vaarwel Merodia : kroniek van een Surinaamse familie 1820-1890
Paramaribo : Vaco, 1993.
ISBN: 99914-0-047-8.
Het wedervaren van de slavin Afi en haar nakomelingen op de plantage Merodia, tegen de achtergrond van de afschaffing van de slavernij in Suriname in 1863.

Cynthia McLeod,

De vrije negerin Elisabeth
Schoorl : Conserve, 2011. 7e dr. 1e dr.: 2000.
ISBN: 978-90-5429-077-3.
Het leven van de vrije negerin Elisabeth Samson (1715-1771) die in het 18e-eeuwse Suriname bekend werd om haar rijkdom en haar huwelijk met een blanke man. De auteur schreef over haar ook de historische studie Elisabeth Samson : een vrije zwarte vrouw in het achttiende-eeuwse Suriname.

Cynthia McLeod,

Zenobia : slavin op het paleis : historische roman
Schoorl : Conserve, 2015.
ISBN: 978-90-5429-399-6.
Het leven van Zenobia die in het 18de-eeuwse Suriname slavin was bij misi Graman, de latere weduwe Audra, en zo getuige was van het leven van de notabelen wier dagen gevuld waren met feesten en partijen, ruzies, onenigheden, gekibbel en beuzelarijen, terwijl slaven moesten zwoegen om dit mogelijk te maken.

Nelleke Noordervliet,

Pelican Bay
Amsterdam : Olympus, 2015. 9e druk. 1ste druk: 2002.
ISBN: 978-90-467-0477-6.
Een vrouwelijke nazaat van een 18e-eeuwse Nederlandse slavenhouder op een Caribisch eiland probeert de moord op diens vrouw te onderzoeken en daarmee vragen over haar eigen leven te beantwoorden.

Pepetela,

Een roemrijke familie : de tijd van de Vlamingen
Amsterdam : Meulenhoff, 2001. Vertaling van A gloriosa família (1997). Vertaling: Harrie Lemmens.
ISBN: 90-290-6747-0.
In de periode 1641-1648 probeert de Vlaamse slavenhandelaar Baltazar van Dum zich met zijn familie staande te houden aan de Angolese kust die bezet wordt gehouden door de Hollanders.

Bart Römer,

Kwakoe
Vianen : The House of Books, 2013.
ISBN: 978-90-443-4278-9.
De zwarte slaaf Thomas op een suikerrietplantage in Suriname is als kind bevriend met de zoon van de plantage-eigenaar, maar daar komt verandering in als beiden verliefd worden op hetzelfde meisje.

Guillermo E. Rosario,

Onsterfelijk
Den Haag : Amrit, 2013. Vertaling van: E rais ku no ke muri. Vertaling: Libèrta Rosario.
ISBN: 978-90-74897-75-4.
Klassieke roman over de periode van de slavernij en de opstand van 1795 onder leiding van Tula op Curaçao.

David Vinco,

Achter het riet : of de waarachtige historie van Gabriel Crul, planter in Nederlands-Brazilië
Amsterdam : Van Gennep, 2009.
ISBN: 978-90-5515-187-5.
Een Amsterdamse soldaat in de 17de eeuw maakt furore in het leger en wordt in Nederlands Brazilië planter en slavenhouder, maar dan raakt hij verstrikt in homo-erotische avonturen met een slaaf.

Simone van der Vlugt,

Het schaduwspel
Amsterdam : Ambo/Anthos, 2018.
ISBN: 978-90-263-3703-1.
De echtgenote van Jan Pieterszoon Coen, gouverneur-generaal van Batavia, beschrijft haar zeereis naar Batavia en het leven daar, waar ze geconfronteerd wordt met hitte en slavernij en een wrede kant van haar toegewijde echtgenoot.

J. van de Walle,

Een vlek op de rug
Schoorl : Conserve, 2001. 4e dr. 1ste dr.: 1963. Nawoord: Cynthia McLeod.
ISBN: 90-5429-153-2.
Een jonge Nederlander vertrekt omstreeks 1840, een kwarteeuw voor de afschaffing van de slavernij, naar Suriname om er het beheer over een plantage te krijgen.

Margo Morrison,

Slavernij, nooit meer! : = Katibo, noiti moro! = Slavery, never again! : proza en poëzie = tori nanga puwema : Nederlands, Surinaams, Engels
Amsterdam : Maisa Spirit, 2013.
ISBN: 978-90-804029-6-6.
Bundel proza en poëzie over het slavernijverleden, discriminatie, onderdrukking en gedrag dat daaruit voortvloeit. De verhalen zijn geschreven in het Nederlands en de gedichten zijn in het Surinaams, Nederlands en Engels.

Olga Orman en Giselle Ecury (samenstelling),

Topa Tula = Ontmoet Tula
Amsterdam [etc.] : Amrit, 2012.
ISBN: 978-90-74897-65-5.
Proza en poëzie in het Nederlands en Papiaments over de aanvoerder van de grote Curaçaose slavenopstand van 1795.

Aspha Bijnaar, Ineke Mok en Dineke Stam,

Jacquelina : slavin van plantage Driesveld
Amsterdam [etc.] : KIT Publishers [etc.], 2010. Illustraties: Kae Solo.
ISBN: 978-94-6022109-5.
Ballonstrip over de vijftienjarige Jacquelina die in het Suriname van 1829 eigendom is van een oude slavenhandelaar die haar tot zijn concubine wil maken.

Eric Heuvel en Ineke Mok,

Quaco : leven in slavernij
Zutphen : Walburg Pers, 2015.
ISBN: 978-90-5730-959-5.
Quaco, afkomstig uit een gebied dat nu in Ghana of Ivoorkust zou liggen, was een van de miljoenen Afrikanen die slachtoffer werden van de trans-Atlantische mensenhandel, waarbij ook Nederlanders betrokken waren. Nadat hij was ontvoerd, leefde hij eerst in West-Afrika in slavernij, daarna in Suriname en Nederland.

Hein Hoffmann (regie),

De slavernij
Hilversum : Just Bridge, 2011. 5 dvd’s (275 min.)
In 2011 uitgezonden documentaire serie over slavernij en slavenhandel, in het bijzonder over de rol die de Nederlanders daarin hebben gespeeld.

Jean van de Velde (scenario en regie),

Hoe duur was de suiker
[Hilversum] : Entertainment One, 2013.
Het leven van een joodse, hooghartige plantersdochter en haar slavin in 1747 in Suriname, gebaseerd op de gelijknamige roman van Cynthia McLeod.

Cynthia McLeod,

Hoe duur was de suiker?
Amsterdam : Rubinstein, 2013. 8 cd's.
ISBN: 978-90-476-1445-6.
Integrale weergave van de roman van Cynthia McLeod, voorgelezen door Denise Jannah.

Gert Oostindie, Aspha Bijnaar, Alex van Stipriaan en Valika Smeulders,

Nederland & de slavernij
[Diemen] : Veen Magazines, 2013.
ISBN: 978-90-8571-369-2.
Op vier cd’s. met als onderwerpen ‘250 jaar Nederlandse slavernij’, ‘Het leven in slavernij’, ‘Verzet tegen slavernij’ en ‘Emancipatie, en toen?’ gaan vier auteurs in op de Nederlandse rol in de trans-Atlantische slavenhandel, de grootste gedwongen migratie uit de wereldgeschiedenis.