Canon van de Nederlandse geschiedenis

35. De Eerste Wereldoorlog


[J. Kooiman, De Nederlandsche strijdmacht en hare mobilisatie in 1914. Purmerend : Muusses, 1915.]

Van 1914 tot en met 1918 woedde de Grote Oorlog in bijna heel Europa. Omdat Nederland neutraal was, bleven in ieder geval de gruwelijkheden ervan de bevolking bespaard. In de oorlog streden de Centralen (Duitsland, Oostenrijk en Turkije) tegen de Geallieerden (Frankrijk, Groot-Brittannië en Rusland). De soldaten van de beide partijen stonden ook letterlijk tegenover elkaar, in kilometerslange loopgraven. Als ze daar werden beschoten, konden ze niet veel meer doen dan dekking zoeken voor de ontploffende granaten en er het beste van hopen. Nog machtelozer waren ze als ze moesten aanvallen. Zodra ze uit de loopgraven kwamen, werden ze onthaald op het vuur uit machinegeweren en zonder pardon neergeschoten. En dan was er nog het gifgas, dat in deze oorlog voor het eerst werd gebruikt. Het was een oorlog die miljoenen slachtoffers heeft gemaakt. Toen de Verenigde Staten in 1917 de kant kozen van de Geallieerden, raakten die aan de winnende hand. In november van het volgende jaar gaven de Centralen zich gewonnen.

Neutraliteit was al langer de basis van de Nederlandse buitenlandse politiek. Om het eigen grondgebied te verdedigen was er wel een mobilisatie van het leger afgekondigd. Verder kreeg het land te maken met de randverschijnselen van de oorlog. Grote aantallen Belgische vluchtelingen moesten worden opgevangen, onder meer in tentenkampen. Door de teruggelopen internationale handel groeide de werkloosheid en bovendien werden veel koopvaardijschepen getorpedeerd. Voedsel werd schaars en ging op de bon. In 1917 en 1918 plunderden wanhopige huisvrouwen in Amsterdam en Rotterdam voedselvoorraden.

Veel Europese landen kregen tijdens en na de oorlog te maken met revolutionaire omwentelingen. In Rusland werd de tsaar van de troon gestoten en vermoord, in Duitsland en Oostenrijk-Hongarije maakte het keizerrijk plaats voor een republiek. In Nederland werden in de oorlog ingrijpende politieke veranderingen doorgevoerd. In 1917 werd het algemeen mannenkiesrecht ingevoerd en in 1919 volgde het algemeen vrouwenkiesrecht. Vanaf 1919 is Nederland een volledig democratisch land: iedere volwassen man en vrouw kan zijn of haar stem uitbrengen bij de verkiezingen.

De selectie in dit venster is beperkt tot de Eerste Wereldoorlog in Nederland.

Michaël Amara,

Vluchten voor de oorlog : Belgische vluchtelingen 1914-1918
Leuven : Davidsfonds, 2004.
ISBN: 90-5826-282-0.
Van de anderhalf miljoen Belgen die in 1914 op de vlucht sloegen, naar Nederland, Engeland en Frankrijk, keerden de meesten keerden na enige tijd terug, maar een half miljoen bleef tot het eind van de oorlog in ballingschap.

J.H.J. Andriessen,

Kanttekeningen bij de Eerste Wereldoorlog : J.H.J. Andriessen en de Grote Oorlog
Soesterberg : Aspekt, 2011. (Redactie: Anton Kruft).
ISBN: 978-94-6153-185-8.
Keuze uit de essays van J.H.J. Andriessen, jarenlang de drijvende kracht achter de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog die de kennis in Nederland over de Eerste Wereldoorlog wil vergroten.

Hans Binneveld e.a.,

Leven naast de catastrofe : Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog
Hilversum : Verloren, 2001.
ISBN: 90-6550-437-0.
Weerslag van een studiedag aan de Erasmus Universiteit Rotterdam over de invloed van de Eerste Wereldoorlog op Nederland, gegroepeerd rond vier thema’s: militaire aspecten, sociaal-bestuurlijke vraagstukken (waaronder de opvang van Belgische vluchtelingen), sociaal-economische aspecten en culturele aspecten.

Ron Blom en Henk van der Linden (samenstelling),

Amsterdam en de Eerste Wereldoorlog
Soesterberg : Aspekt, 2014.
ISBN: 978-94-615-3477-4.
Ondanks de neutraliteit heeft de Eerste Wereldoorlog ook in Nederland sporen nagelaten: 200.000 mannen vier jaar lang gemobiliseerd, een miljoen Belgische vluchtelingen, duizenden geïnterneerde buitenlandse militairen, distributie van levensmiddelen, sociale onrust. Dit boek brengt in beeld wat de Amsterdammers toen meemaakten, vanuit de pers en vanuit zeer toegankelijk geschreven achtergrondverhalen.

Ron Blom en Theunis Stelling,

Niet voor God en niet voor het Vaderland : linkse soldaten, matrozen en hun organisaties tijdens de mobilisatie van '14-'18
Soesterberg : Aspekt, 2004.
ISBN: 90-5911-467-1.
Onderzoek naar de situatie van de gemobiliseerde militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog, waarbij ook wordt gekeken naar het moreel van de soldaten en matrozen tijdens de mobilisatie.

Dennis Bos en Wouter Linmans,

Revolutiekoorts : Amsterdam 13 november 1918
Nijmegen : Vantilt, 2018.
ISBN: 978-94-6004-402-1.
Kort na het einde van de Eerste Wereldoorlog, op woensdag 13 november 1918, maakte een korte schietpartij in de Amsterdamse Sarphatistraat een abrupt einde aan de (angst)droom van een rode revolutie in Nederland. Dit boek geeft antwoord op de vraag wat er op die dag precies gebeurde in Amsterdam? Wie waren daarbij betrokken? En hoe is het verhaal in de vergetelheid geraakt?

Jan Both, Henk van der Linden, Pauline Onderwater en Mark Sijlmans,

Zuid-Holland en de Eerste Wereldoorlog
Soesterberg : Aspekt, 2017.
ISBN: 978-94-633-8150-5.
Honderden aangespoelde lichamen van omgekomen Duitse en Britse militairen, Hollandse vissers- en koopvaardijboten die op mijnen liepen of werden getorpedeerd, Belgische vluchtelingen die er in de dorpen werden opgevangen en natuurlijk schaarste en distributie… Ook de inwoners van de provincie Zuid-Holland hebben de Eerste Wereldoorlog zeer intens beleefd.

Jan Brokken,

Mata Hari : de ware en de legende
Amsterdam : Olympus, 2017.
ISBN: 978-90-467-0647-3.
Op grond van interviews, artikelen, archiefstukken en memoires van tijdgenoten beschrijft de auteur het veelbewogen leven van Margaretha Zelle, de danseres die het publiek in extase bracht, totdat haar zucht naar geld en avontuur haar noodlottig werd.

Anne Doedens en Liek Mulder (samenstelling),

Verstoorde vrede : foto's van Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog
Amsterdam : De Prom, 2004.
ISBN: 90-6801-917-1.
Fotoboek, gebaseerd op het materiaal van het Legermuseum in Delft.

Leo Dorrestijn, Henk van der Linden e.a. (redactie),

De grote oorlog : kroniek 1914-1918 : 32
Soesterberg : Aspekt, 2016.
ISBN: 978-94-615-3879-6.
Deel 32 van de kroniek De grote oorlog, met elf essays, waaronder een uitvoerige analyse van hoe de Nederlandse dagbladen verslag deden over de slag aan de Somme in 1916.

Vincent Dumas (redactie),

De ABC Oorlogsgids : met dit boek is het eerste vademecum over de Eerste Wereldoorlog weer beschikbaar
Soesterberg : Aspekt, 2014.
ISBN: 978-94-6153-538-2.
Facsimile van het eerste vademecum over de Eerste Wereldoorlog in het Nederlands taalgebied: van ammunitie, Amsterdamse stelling en annexactie tot waterlinie, zeppelin en zodiac.

Jorge Groen, Nederlanders in de Grote Oorlog
Amsterdam : Boom, 2004.
ISBN: 978-90-5352-971-3.
Beschrijving van de motieven en daden van enkele tientallen Nederlanders die tijdens de Eerste Wereldoorlog als vrijwilliger in buitenlandse krijgsdienst vochten.

Joan Hemels,

Een journalistiek geheim ontsluierd : de Dubbelmonarchie en een geval van dubbele moraal in de Nederlandse pers tijdens de Eerste Wereldoorlog
Apledoorn : Het Spinhuis/Maklu, 2010.
ISBN: 978-90-5589-308-9.Br<> Studie over de stelselmatige en verregaande beïnvloeding van de Nederlandse journalistiek vanuit Wenen tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Frank H.M. van der Heul,

Neutraal, maar toch... : kroniek van de Amsterdamse koopvaardijvloot in de Eerste Wereldoorlog
Amstelveen : Albatros, 2009.
ISBN: 978-90-814221-4-7.
Gedetailleerde inzichten over de haven van Amsterdam en de koopvaardijvloot tijdens de Eerste Wereldoorlog.

A.M. de Jong,

Notities van een landstormman
Amsterdam : Querido, 1975. 1e dr.: 1918.
ISBN: 90-214-1072-9.
In deze notities die A.M. de Jong tijdens de vervulling van zijn militaire dienstplicht in 1917 en 1918, onder het pseudoniem Frank van Waes, in Het Volk schreef, hekelde hij de kadaverdiscipline en dienstklopperij in het leger. Op basis van deze notities schreef hij later de roman Frank van Wezels roemruchte jaren : een militaire roman (1928), over de dagelijkse beslommeringen van een 29-jarige landstormman, een onderwijzer die door de mobilisatie uit zijn gezin en milieu is weggehaald.

Rob Kammelar, Jacques Sicking en Menno Wielinga (samenstelling),

De Eerste Wereldoorlog door Nederlandse ogen : getuigenissen, verhalen, betogen
Amsterdam : Nijgh & Van Ditmar, 2007.
ISBN: 978-90-388-9027-2.
Dat de Eerste Wereldoorlog grotendeels aan Nederland voorbij zou zijn gegaan, wordt door de vele hier verzamelde getuigenisverklaringen, dagboeknotities en andere teksten weersproken.

Wim Klinkert, Samuël Kruizinga, Paul Moeyes,

Nederland neutraal: de Eerste Wereldoorlog : 1914-1918
Amsterdam : Boom, 2014.
ISBN: 978-94-6105-351-0.
De Nederlandse neutraliteit in de Eerste Wereldoorlog betekende niet dat de oorlog aan het land voorbijging. Honderdduizenden Nederlanders waren permanent gemobiliseerd, de economie stond onder zware druk en een miljoen Belgen vluchtte de grens over. De neutraliteit was zowel in ethisch, economisch, politiek als militair opzicht een worsteling.

Enne Koops, Henk van der Linden en Jos van Raan,

Gelderland en de Eerste Wereldoorlog
Soesterberg : Aspekt, 2016.
ISBN: 978-94-615-3752-2.
Historische artikelen over de impact van de Eerste Wereldoorlog op de lokale samenleving in Gelderland, dat met de mobilisatie, de komst van veel Belgische vluchtelingen en rellen in Harskamp niet bepaald een toonbeeld van rust was.

Enne Koops en Henk van der Linden,

De kogel door de kerk? : het Nederlandse christendom en de Eerste Wereldoorlog
Soesterberg : Aspekt, 2014.
ISBN: 978-94-615-3512-2.
Hoe reageerden Nederlandse protestanten en katholieken op het oorlogsgeweld, zowel tijdens de oorlog als in het interbellum. De bijdragen in deze bundel maken duidelijk dat de Eerste Wereldoorlog in religieus opzicht een grotere impact op Nederland had dan tot nu toe is verondersteld.

Martin Kraaijestein en Paul Schulten (redactie),

Wankel evenwicht : neutraal Nederland en de Eerste Wereldoorlog
Soesterberg : Aspekt, 2007.
ISBN: 90-5911-540-6.
Twaalf artikelen over zeer diverse onderwerpen betreffende Nederland en de Eerste Wereldoorlog, naar aanleiding van een congres aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Anja Krabben en Roy de Beunje (redactie),

Nederland en de Eerste Wereldoorlog
Amsterdam : Stichting ThemaTijdschrijft, 2014.
ISSN: 2211-2693. Vierde jaargang, nummer 1, maart 2014.
Eerste van twee themanummers over Nederland in de Eerste Wereldoorlog. Met de medewerking van Ron Blom, Wim Klinkert, Martin Kraaijestein, Samuël Kruizinga, Hans van Lith, Jeanette Pors, Corstiaan Prince, Tom Sas en Leo van der Vliet.

Ingeborg Kriegsman,

Hoop op toekomst : Belgische vluchtelingen in Nederland
Zwolle : WBooks, 2016.
ISBN: 978-94-625-8137-1.
Geschiedenis van de Belgische vluchtelingen in het neutrale Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog aan de hand van door henzelf uitgegeven krantjes. Met dvd.

Conny Kristel,

De oorlog van anderen : Nederlanders en oorlogsgeweld 1914-1918
Amsterdam : De Bezige Bij, 2016.
ISBN: 978-90-234-9739-4.
Via kranten en tijdschriften en ook via theater en film beleefden de Nederlanders de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog mee. En de nieuwe wapens, op land, ter zee en in de lucht, boezemden ontzag en angst in en noopten tot nadenken over de rol van het neutrale Nederland.

J.B.C. Kruishoop en M. Bossenbroek (redactie),

Vluchten voor de Groote Oorlog : Belgen in Nederland 1914-1918
Amsterdam : De Bataafsche Leeuw, 1988.
ISBN: 90-6707-195-1.
In beknopte bijdragen wordt een chronologisch overzicht geboden van de lotgevallen van de circa 140.000 Belgische vluchtelingen, burgers en militairen, in het neutrale Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Samuel Kruizinga,

Overlegeconomie in oorlogstijd : de Nederlandsche overzee trustmaatschappij en de Eerste Wereldoorlog
Zutphen : Walburg Pers, 2012.
ISBN: 978-90-5730-863-5.
Zowel de Geallieerden als de Centralen probeerden te verhinderen dat de tegenstanders toegang kregen tot Nederland, het belangrijkste nog neutrale handelsland van Europa. De Nederlandsche Overzee Trustmaatschappij (NOT) speelde daar handig op in.

Henk van der Linden,

Drie massagraven voor de Nederlandse kust : 22 september 1914
Soesterberg : Aspekt, 2012. 2e, aangevulde dr. 1e dr: 2010.
ISBN: 978-94-615-3187-2.
De geschiedenis van drie Britse oorlogsschepen, die aan het begin van de Eerste Wereldoorlog door een Duitse onderzeeboot voor de kust van Scheveningen tot zinken werden gebracht.

Henk van der Linden en Leo Dorrestijn (redactie),

De Grote Oorlog : kroniek 1914-1918
Soesterberg : Aspekt, 2014.
ISBN: 978-94-615-3472-9.
Deel 28 in De Grote Oorlog, een serie waarin in op zichzelf staande essays zowel militaire, economische politieke en diplomatieke zaken worden behandeld.

Henk van der Linden en Leo van der Vliet (samenstelling),

Zeeland en de Eerste Wereldoorlog : de oorlog en het Brabantse [i.e. Zeeuwse] land
Soesterberg : Aspekt, 2015.
ISBN: 978-94-6153-478-1.
Bundel met twintig grote en kleine stukken over Zeeland in de Eerste Wereldoorlog. Samen tonen ze hoe die in Zeeland werd ervaren, hoe dat internationale conflict, ondanks de Nederlandse neutraliteit, toch verweven raakte in het dagelijks leven.

Henk van der Linden en Marcel Nonhebel,

Den Haag en de Eerste Wereldoorlog
Soesterberg : Aspekt, 2018.
ISBN: 978-94-6338-536-7.
Dit boek geeft in vijf onderdelen en inkijkje in Den Haag tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het gaat over hoe de oorlog ook in Den Haag binnenkwam, over de militairen, het dagelijks leven, de vreemdelingen, de politiek en het culturele leven. En dat vanuit dagboeken en via verhalen van mensen die erbij waren en van onderzoekers van nu.

Henk van der Linden, Pauline Onderwater en Tom Sas,

Brabant en de Eerste Wereldoorlog : de oorlog en het Brabantse land
[Soesterberg] : Aspekt, 2016.
ISBN: 978-94-615-3657-0.
Bundeling van grotendeels eerder verschenen artikelen over de verschillende aspecten van de geschiedenis van de provincie Noord-Brabant in de Eerste Wereldoorlog.

Henk van der Linden, Edwin Ruis en Eric Wils,

Rotterdam en de Eerste Wereldoorlog
[Soesterberg]: Aspekt, 2016.
ISBN: 978-94-633-8012-6.
Historische artikelen over de impact van de Eerste Wereldoorlog op de lokale samenleving in Rotterdam, dat met zijn haven toen al het kloppend hart was van economisch Nederland en daardoor zwaar te lijden had van de oorlog.

Hans van Lith,

Plotseling een vreselijke knal : bommen en mijnen treffen neutraal Nederland, 1914-1918
Zaltbommel : Europese Bibliotheek, 2005.
ISBN: 90-288-2690-4.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog zijn er circa vijfentwintig keer bommen gevallen op het grondgebied van het neutrale Nederland. Ze veroorzaakten bijna altijd schade en in één geval vielen er doden en gewonden.

Eric Mecking,

Neutraal Nederland in oorlogstijd : ratsoeneren, frauderen, speculeren en creperen tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-1918
Diemen : Eric Mecking, 2014.
ISBN: 978-90-815029-2-4.
Nederland bleef in de de Eerste Wereldoorlog onpartijdig, maar niet afzijdig. Ons land kon het oorlogsgeweld ontwijken, maar de gevolgen niet ontlopen. Door zijn open economie en centrale ligging kreeg Nederland met de oorlog te maken, of het nu wilde of niet. De oorlog heeft dan ook grote invloed gehad op het politieke, economische en sociale leven.

Paul Moeyes,

Buiten schot : Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog : 1914-1918
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2001.
ISBN: 978-90-295-3830-5.
De eerste min of meer complete geschiedschrijving van het neutrale Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog, met aandacht voor veel verschillende aspecten, van de handhaving van de neutraliteit tot de maatschappelijke onrust naar aanleiding van de voedsel- en brandstofschaarste in 1918.

Paul Moeyes,

De zwaardjaren : de verbeelding van het westelijk front 1914-1918
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2016.
ISBN: 978-90-295-0131-6.
Dit boek illustreert de geleidelijke overgang in de pers van oorlogsromantiek naar oorlogsrealisme aan de hand van een representatieve selectie Franse, Britse en Duitse oorlogstekeningen en -foto’s. Ook het Nederlandse tekenwerk komt aan bod: het ‘neutrale’ perspectief van de langs de zijlijn staande Nederlandse tekenaars geeft een extra reliëf aan de oorlogstekeningen van hun collega’s.

Onze Eerste Wereldoorlog
Doetinchem : Reed Business, 2014.
ISBN: 978-90-352-5189-2.
Speciale editie van Elsevier over de ingrijpende gevolgen die de Eerste Wereldoorlog ook voor het neutrale Nederland had.

Redactie Noordhoff Atlasproducties,

De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. De Eerste Wereldoorlog komt aan bod in de pagina’s 378-391.

Anton Reijngoudt,

Gehalveerde mensen : het Belgenkamp in Harderwijk 1914-1918
Barneveld : BDU/Boeken, 2004.
ISBN: 90-70150-65-4.
De Belgische soldaten die naar Nederland waren gevlucht om uit krijgsgevangenschap te blijven, werden opgevangen in diverse kampen. In deze uitgave wordt het dagelijks leven geschetst in één ervan, dat in Harderwijk.

Evelyn de Roodt,

Oorlogsgasten : vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog
Zaltbommel : Europese Bibliotheek, 2000.
ISBN: 90-288-1426-4.
Het verhaal van de burgervluchtelingen, uitgeweken militairen, deserteurs en ontsnapte krijgsgevangenen die hun toevlucht zochten in het neutrale Nederland en van de tienduizenden in Duitsland vrijgekomen krijgsgevangenen die na de wapenstilstand op terugreis naar hun vaderland in Nederland werden opgevangen.

Edwin Ruis,

Spionnennest 1914-1918 : spionage vanuit Nederland in België, Duitsland en Engeland
[Meppel] : Just Publishers, 2012.
ISBN: 978-90-897520-4-8.
Geschiedenis van de spionage vanuit het tijdens de Eerste Wereldoorlog neutrale Nederland in Groot-Brittannië, Duitsland en vooral bezet België, waarbij buitenlandse spionnen soms gebruik maakten van Nederlandse informanten.

Liesbeth Ruitenberg-de Vries,

De Grote Oorlog en het kleine Doorn : Huis Doorn, plaats van herinnering
Soesterberg : Aspekt, 2014.
ISBN: 978-94-615-3617-4.
Beknopt overzicht in woord en beeld van de Eerste Wereldoorlog, met veel aandacht voor memorabiblia uit de nalatenschap van de Duitse ex-keizer Wilhelm II die na die oorlog uitweek naar Nederland en tot aan zijn overlijden in 1941 in Huis Doorn woonde.

Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk,

De Hollandstellung : van Knokke tot Antwerpen : stille getuige van de Eerste Wereldoorlog
[Antwerpen] : Witsand Uitgevers, 2011.
ISBN: 978-94-90382-36-0.
Geschiedenis van de Hollandlinie, de linie bunkers langs de Nederlands-Belgische grens waardoor Nederland buiten de Eerste Wereldoorlog kon blijven.

E. Schaafsma (redactie),

Onze Eerste Wereldoorlog : van Aardappeloproer tot Mata Hari : hoe neutraal Nederland diep werd geraakt door de oorlog van 1914-1918
Amsterdam : Reed Business Media, 2014.
ISBN: 978-90-352-5189-2.
Speciale editie van Elsevier over de ingrijpende gevolgen die de Eerste Wereldoorlog ook voor het neutrale Nederland had.

Pat Shipman,

Femme fatale : liefde, leugens en het geheime leven van Mata Hari
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2017. Vertaling van: Femme fatale : love, lies, and the unknown life of Mata Hari (2007). Vertaling: Robert Junius.
ISBN: 978-90-295-1152-0.
Biografie van Margaretha Zelle (1876-1917), die als exotische danseres onder de naam Mata Hari furore maakte in Parijs, maar op 15 augustus 1917 op beschuldiging van spionage voor de Duitsers door een vuurpeloton werd geëxecuteerd.

Jan Sluijters,

Oorlogsprenten : 1915-1919
Zwolle : Waanders, 2014.
ISBN: 978-94-626-2008-7.
Tussen 1915 en 1919 verschenen in De Nieuwe Amsterdammer spotprenten van de hand van Jan Sluijters, waarin deze zich liet zien als een maatschappijkritische kunstenaar. Museum de Fundatie toonde van 21 september 2014 tot en met 4 januari 2015 77 van zijn oorlogsprenten.

Alfred Staarman,

Verre van vredig : Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-1918
Delft : Legermuseum, 2004.
ISBN: 978-90-70793-21-0.
Catalogus bij een tentoonstelling in het Legermuseum in Delft (15 oktober 2004 t/m 29 mei 2005) over de positie van het neutrale Nederland tussen oorlogvoerende landen, waarbij wel duidelijk is dat ook een neutraal land voortdurend in staat van paraatheid verkeerde.

Paul van der Steen,

Schampschot : een klein Nederlands dorp aan de rand van de Groote Oorlog
Amsterdam : Balans, 2014.
ISBN: 978-90-600-3854-9.
Voor een grensdorp als Eijsden was het een illusie dat door de Nederlandse neutraliteit het leven in de Eerste Wereldoorlog zijn gewone gang zou blijven gaan. Na de oorlog bleek het dorp voorgoed veranderd.

G.J.B. Verbeet,

1914-1918 : moeilijke jaren voor de beide Limburgen : solidariteit en humanitaire hulp : Maastricht, Belgische frontstad op neutraal gebied
Maastricht : Mosae Libro, 2014.
ISBN: 978-90-866632-3-1.
Nederlands en Belgisch Limburg hebben in elkaars nabijheid de Eerste Wereldoorlog beleefd in onderlinge solidariteit. Zoals in geheel Nederland werden er humanitaire prestaties geleverd, waaronder hulp aan Belgische vluchtelingen of militaire geïnterneerden. Onderbelicht daarbij is de bereidheid van meerdere burgers in Limburg, Noord-Brabant en Zeeuws-Vlaanderen om het Belgische verzet tegenover de Duitse bezetting bij te staan.

Misjoe Verleyen en Marc De Meyer,

Augustus 1914 : België op de vlucht
Antwerpen : Manteau, 2013.
ISBN: 978-90-223-2819-4.
Na de Duitse inval in België op 4 augustus 1914 gingen anderhalf miljoen Belgen op de vlucht. Een miljoen mannen, vrouwen en kinderen trok naar Nederland, een kwart miljoen naar Engeland, driehonderdduizend naar Frankrijk. Op de vlucht voor de oorlog, maar vooral voor de brandstichtingen, plunderingen, verkrachtingen en deportaties waaraan de Duitse troepen zich in de eerste maanden schuldig maakten.

Jessica Voeten en Angela Dekker,

Moed en overmoed : leven en tijd van Mata-Hari
Amsterdam : Atlas Contact, 2018.
ISBN: 978-90-450-3512-3.
Op basis van (onbekende) brieven, foto’s en documenten in archieven en particuliere collecties geschreven levensverhaal van Margaretha Zelle (1876-1917), die als Mata Hari bekend werd als danseres en femme-fatale en in de Tweede Wereldoorlog werd terechtgesteld vanwege een veroordeling wegens spionage.

Menno Wielinga,

Het Engelse Kamp Groningen 1914-1918 : de geschiedenis van 1.500 Engelse militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog
Bedum : Profiel, 2014.
ISBN: 978-90-5294-549-1.
Uit archieven, dagboeken, krantenberichten, brieven en contacten met nakomelingen is het verblijf gereconstrueerd van 1.500 Engelse militairen die, nadat ze van het front waren uitgeweken naar Nederland, overeenkomstig de internationale rechtsregels voor de duur van de oorlog werden geïnterneerd in een bewaakt kamp in Groningen.

Jan Zwemer,

Onrust en welvaart : het platteland van de Zeeuwse eilanden in het tijdvak van de Eerste Wereldoorlog 1910-1922
Vlissingen : Uitgeverij denBoer/deRuiter, 2011.
ISBN: 978-90-79875-29-0.
Standaardwerk over de geschiedenis van de sociale verhoudingen op de Zeeuwse eilanden tussen de eeuwwisseling en de jaren twintig van de twintigste eeuw, in het bijzonder tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Jan Zwemer en Allie Barth,

Zeeland tijdens de Eerste Wereldoorlog
Goes : Het Paard van Troje, 2014.
ISBN: 978-90-71937-25-5.
Fraai overzicht van de jaren 1914 tot en met 1918 in de provincie Zeeland die misschien wel het sterkst bij de oorlog betrokken was door de relatieve nabijheid tot het frontgebied in België en door de honderdduizenden Belgische vluchtelingen van eind 1914.

Guus Bauer,

Het geheim van Treurwegen
Utrecht : Signatuur, 2013.
ISBN: 978-90-5672-465-8.
In de Eerste Wereldoorlog probeert een Vlaamse tiener naar het neutrale Nederland te vluchten, waarbij hij in een reeks van wonderlijke avonturen belandt.

Conny Braam,

De handelsreiziger van de Nederlandsche Cocaïne Fabriek
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2011. 4e dr. 1e dr.: 2009.
ISBN: 978-90-468-1049-1.
Een Engelse oorlogsveteraan en een Nederlandse leeftijdsgenoot, handelsreiziger van de Nederlandsche Cocaïne Fabriek in Amsterdam die ondanks de Nederlandse neutraliteit Duitse en Engelse soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog van grote hoeveelheden cocaïne voorziet, ontmoeten elkaar na de oorlog.

Conny Braam,

De onweerstaanbare bastaard : roman
Amsterdam : Augustus, 2009. 5e dr. 1e dr: 2002.
ISBN: 978-90-457-0202-5.
Ondanks Nederlands neutraliteit heeft de Eerste Wereldoorlog grote gevolgen voor het leven van een weduwe en haar drie kinderen in IJmuiden. Vervolg op De woede van Abraham en wordt gevolgd door Het schandaal.

Ida van Dessel en Pieter Folmer,

De Belgenreed
[Leeuwarden] : Noordboek, 2014.
ISBN: 978-90-330-0456-8.
De titel van deze roman is ontleend aan het pad vlakbij het Gaasterlandse kamp, waar tijdens de Eerste Wereldoorlog Belgische vluchtelingen met elkaar praatten en wandelden.

Marjan Lammens-de Caluwé,

Van porselein
Soesterberg : Aspekt, 2014.
ISBN: 978-94-615-3575-7.
De stroomdraden die de Duitsers in de Eerste Wereldoorlog spanden langs de Belgisch-Nederlandse grens om vluchtelingen, smokkelaars, spionnen en Duitse deserteurs tegen te houden, maakten vele slachtoffers.

Tomas Ross,

De tranen van Mata Hari
Amsterdam : Cargo, 2008. 3e dr. 1ste dr.: 2007.
ISBN: 978-90-234-3673-7.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog spelen zich in het neutrale Nederland allerlei intriges af, zoals de ontmoetingen tussen verslaggever Willem Bentinck die wordt gechanteerd om dienst te nemen bij de pas opgerichte Nederlandse geheime dienst, en de berooide Mata Hari die bereid is voor geld spionagewerk te leveren.

Johanna Spaey,

Vlucht
Breda : De Geus, 2007.
ISBN: 978-90-445-0823-9.
In de Eerste Wereldoorlog zoekt een Vlaams meisje een goed heenkomen in het Brabantse Oosterhout, waar ze zich probeert te troosten met mannengezelschap.

Rob Kammelar, Jacques Sicking en Menno Wielinga (samenstelling),

Het monster van de oorlog : Nederlandse liedjes en gedichten over de Eerste Wereldoorlog
Amsterdam : Nijgh & Van Ditmar, 2004.
ISBN: 90-388-0020-7.
In tien categorieën verdeelde bloemlezing waarin vrijwel alles is bijeengebracht wat er aan Nederlandse liedjes en gedichten over de Eerste Wereldoorlog is te vinden.

Willem Melching, Wim Klinkert, Paul Moeyes en Frits Boterman,

De Eerste Wereldoorlog
[Diemen] : Historisch Nieuwsblad, 2012.
ISBN: 978-90-857114-4-5.
Vier CD's waarop historici het verhaal van de Eerste Wereldoorlog vertellen. Op de derde CD gaat Paul Moeyes in op het neutrale Nederland dat tussen de klippen van de oorlogsvoerende partijen moest leveren.