Mijn Bibliotheek  

Laden...

Canon van de Nederlandse geschiedenis

41. Willem Drees


Hij geldt als een van de populairste minister-presidenten die Nederland heeft gekend, Willem Drees of ‘vadertje Drees’, zoals hij werd genoemd. Die troetelnaam geeft aan dat deze socialistische premier niet alleen voor zijn eigen achterban, maar voor de hele Nederlandse bevolking een vaderfiguur was. Die rol had hij vooral te danken aan zijn ‘Noodvoorziening voor ouden van dagen’ uit 1947.

Drees werd al jong lid van de sociaal-democratische arbeiderspartij (SDAP), de voorloper van de PvdA. Als wethouder in Den Haag maakte hij de economische crisis van de jaren dertig mee. De gevolgen ervan probeerde hij voor het gemeentepersoneel te verzachten. Na de oorlog kwam hij in het kabinet als minister van sociale zaken. Van 1948 tot 1958 was hij premier van de rooms-rode coalitie.

Hij leeft voort in verhalen waarin het altijd draait om zuinigheid en eenvoud. De belangrijkste politicus van Nederland had 's ochtends geen auto met chauffeur nodig. Hij liep of fietste naar zijn werk. Politici hielden in die jaren nogal van sigaren en drank, maar Drees deed daar niet aan mee. Legendarisch is het verhaal van de Amerikaanse diplomaat die bij hem thuis op bezoek kwam om te praten over Amerikaanse financiële steun voor de Nederlandse economie. Die zou van mevrouw Drees een kopje thee met een mariakaakje hebben gekregen, waarna hij berichtte dat een land met zo'n zuinige minister-president het geld van de Marshallhulp zeker goed zou gebruiken.

Drees is nauw verbonden met de jaren waarin Nederland herstelde van de Tweede Wereldoorlog. De economie moest weer op gang worden gebracht en daarvoor moest iedereen de handen uit de mouwen steken. De nadruk kwam te liggen op samenwerking, en niet op strijd. Werknemers namen genoegen met lage lonen om Nederland een goede concurrentiepositie te geven ten opzichte van andere landen. Het betekende dat de meesten moesten wachten met de aankoop van een auto of televisie. In de politiek stond samenwerking voorop, ook al was de Nederlandse samenleving in die jaren sterk verzuild en bleven de meeste Nederlanders in eigen kring, of het nu een katholieke voetbalclub of een socialistische wandelvereniging was.

De kabinetten van Drees waren kabinetten op brede basis, waarin de katholieken en de socialisten de boventoon voerden. Ze bouwden samen de verzorgingsstaat op. De bekendste regeling daarvan is de Algemene Ouderdoms Wet (AOW) uit 1956, waarvoor Drees in 1947 de eerste aanzet had gegeven met zijn Noodvoorziening voor ouderen. Elke bejaarde van 65 jaar en ouder kreeg een uitkering van de staat. Bejaarden spraken in die tijd over 'trekken van Drees', alsof Willem Drees dat geld uit eigen zak betaalde. Toen hij in 1988 overleed, was hij 101 jaar oud. Hij heeft dus zelf lang van zijn ouderdomsuitkering kunnen genieten.

Teksten van Willem Drees

Herinneringen van een groot Nederlander
Naarden : Strengholt, 2004.
ISBN: 90-5860-231-1.
Deze op hoge leeftijd geschreven memoires zijn een mengeling van persoonlijke herinneringen met opvattingen over maatschappelijke verhoudingen, de noodzakelijke verbetering daarvan en de rol van de SDAP en de PvdA daarbij. Bijgevoegd is een cd met een radio-interview door Koos Postema. Het boek is oorspronkelijk verschenen als Herinneringen en opvattingen (1983).

Op de kentering : een sociaal-democratische visie op Nederland en de wereld na de bevrijding
Amsterdam : Bert Bakker, 1996. Redactie: Hans Daalder en Jelle Gaemers.
ISBN: 90-351-1654-2.
Tijdens de voorbereiding van hun biografie vonden Hans Daalder en Jelle Gaemers in het Drees-archief een aantal grotendeels onbekende opstellen die Drees tijdens en net na de Duitse bezetting had geschreven, zowel over de Nederlandse politiek als over onder meer de rol van het verslagen Duitsland in het naoorlogse Europa.

Waarde luisteraars : zestig jaar levenservaring : 1900-1960
Hilversum : VPRO/VARA, 1999. Samenstelling: Paul van der Gaag.
ISBN: 90-6727-038-5.
Twee cd’s (66 en 69 minuten) met 52 radiotoespraken van Drees, oorspronkelijk uitgezonden door de VARA-radio tussen oktober 1960 en mei 1962, later opnieuw uitgezonden door het VPRO-radioprogramma OVT van januari t/m juni 1999. Voor 4,95 euro te bestellen in de webwinkel van de VPRO.

Met of zonder god : de onmisbaarheid van religie
Kampen : Ten Have, 2006.
ISBN: 90-259-5647-5.
Bundel artikelen van verschillende auteurs over de vraag of de mens zonder religie kan leven. In de bijdrage die van Willem Drees is opgenomen, gaat deze in op de kernvraag of religie al dan niet onmisbaar is. Zijn antwoord is dat de mens zowel met als zonder kan.

Maarten Brinkman,

Willem Drees, de SDAP en de PVDA
Amsterdam : Stichting beheer IISG, 1998.
ISBN: 90-6861-154-2.
Portret van Willem Drees als sociaal-democratische partijpoliticus die in de 67 jaar dat hij lid was van eerst de SDAP en vervolgens de PvdA, elke mogelijke functie in de partij heeft vervuld, zowel op lokaal als op landelijk niveau.

Jan Willem Brouwer en Peter van der Heiden (redactie),

Drees, minister-president 1948-1958
Nijmegen [etc.] : Centrum voor Parlementaire Geschiedenis [etc.], 2005.
ISBN: 90-12-10751-2.
Bundel met bijdragen van wetenschappers als Carla van Baalen en Hans Daalder en oud-politici als Arie van der Zwan, Henk Vonhoff en Norbert Schmelzer over de staatsman Willem Drees. Het boek, de neerslag van een congres op 10 maart 2004, is bij het Centrum voor Politieke Geschiedenis te downloaden onder deze link.

Hans Daalder,

Drees en Soestdijk : over de zaak-Hofmans en andere crises 1948-1958
Amsterdam : Balans, 2006.
ISBN: 90-5018-739-0.
Gedetailleerde beschrijving en analyse van de kwesties rond het Koninklijk Huis in de jaren vijftig, in het bijzonder de zaak-Hofmans, en met name de bemoeienis hiermee van Willem Drees als minister-president.

Hans Daalder,

Gedreven en behoedzaam : de jaren 1940-1948
Amsterdam : Balans, 2003.
ISBN: 90-5018-615-7.
Deel van een wetenschappelijke biografie van Drees, over de periode 1940-1948, de oorlogsjaren waarin hij na een periode als gijzelaar in Buchenwald een steeds centraler rol in het Nederlandse verzet speelde, en de eerste naoorlogse jaren, waarin hij minister van Sociale Zaken was. Zie ook Vier jaar nachtmerrie : de Indonesische kwestie 1945-1949 van Hans Daalder, De rode wethouder : de jaren 1886-1940 van Jelle Gaemers en Premier en elder statesman van Hans Daalder en Jelle Gaemers .

Hans Daalder,

Het socialisme van Willem Drees
Amsterdam : Bert Bakker, 2000.
ISBN: 90-351-2285-2.
Tiende Drees-lezing, verkort uitgesproken op 29 november 2000, met een beknopte schets van de opvattingen en politieke stijl van Drees als leider van de sociaal-democratie die in de tweede helft van de twintigste eeuw uitgroeide tot de grootste en geruime tijd toonaangevende politieke partij.

Hans Daalder,

Vier jaar nachtmerrie : de Indonesische kwestie 1945-1949
Amsterdam : Balans, 2004.
ISBN: 90-5018-639-4.
Deel van een wetenschappelijk biografie van Drees, waarin een gedetailleerde beschrijving en analyse wordt gegeven van zijn betrokkenheid bij de onafhankelijkheid van Indonesië. Zie ook Gedreven en behoedzaam : de jaren 1940-1948 van Hans Daalder, De rode wethouder : de jaren 1886-1940 van Jelle Gaemers en Premier en elder statesman van Hans Daalder en Jelle Gaemers.

Hans Daalder en Jelle Gaemers,

Premier en elder statesman : Willem Drees 1886-1988 : de jaren 1948-1988
Amsterdam : Balans, 2014.
ISBN: 978-94-600-3715-3.
Slotdeel van de vierdelige biografie met een beschrijving van de wijze waarop Drees leiding gaf aan vier kabinetten in een tijd van gespannen coalitieverhoudingen, moeizame kabinetsformaties en herhaalde politieke crises. Ook de bijna dertig jaar na zijn aftreden, waarin hij tot op hoge leeftijd actueel commentaar gaf op politieke en maatschappelijke ontwikkelingen, komen aan bod.

Jelle Gaemers,

De rode wethouder : de jaren 1886-1940
Amsterdam : Balans, 2006.
ISBN: 90-5018-760-9.
Deel van een wetenschappelijke biografie van Drees, waarin het gaat om de eerste helft van zijn leven, vanaf zijn geboorte in Amsterdam tot zijn leidende positie in de SDAP in 1939-1940. Centraal staat zijn werk als politicus en bestuurder in Den Haag. Zie ook Gedreven en behoedzaam : de jaren 1940-1948, Vier jaar nachtmerrie : de Indonesische kwestie 1945-1949 van Hans Daalder en Premier en elder statesman van Hans Daalder en Jelle Gaemers.

Jelle Gaemers (samenstelling),

Vier stoelen in de hemel : brieven aan Drees over de ouderdomsvoorziening
Den Haag : Ando, 2008. Gedeeltelijk eerder verschenen in Vader der ouden van dagen : brieven aan Willem Drees (1998).
ISBN: 978-90-811863-2-2.
Bloemlezing van brieven van ouderen aan Drees, met dankbetuigingen over zijn rol in het tot stand komen van de Noodwet (1947-1956) en de AOW (vanaf 1 januari 1957) als oudedagsvoorziening voor ouderen.

Jelle Gaemers,

Willem Drees : ter herinnering 1886-1988
Amsterdam : Reed Business Information, 2015. Elsevier [speciale editie].
ISSN: 1875-080X.
Biografische schets in woord en beeld door een van Drees' biografen, met veel aandacht voor zijn jeugd en het begin van zijn politieke carrière en voor zijn leiderschap tijdens de Duitse bezetting en zijn gevangenschap in het concentratiekamp Buchenwald.

John Jansen van Galen en Herman Vuijsje,

Willem Drees : wethouder van Nederland
Baarn : Bosch & Keuning/Sesam, 1992. 3e dr. Oorspronkelijk verschenen onder de titel 100 jaar Drees : wethouder van Nederland (1986).
ISBN: 90-246-4903-X.
Uitgebreide versie van de driedelige serie ‘Drees, staatsman tussen de schuifdeuren’, over het politieke leven van Drees, in het voorjaar van 1979 in Haagse Post gepubliceerd.

Els Kloek (redactie),

Verzameld verleden : veertig gedenkwaardige momenten en figuren uit de vaderlandse geschiedenis
Hilversum : Verloren, 2004. (Verloren verleden ; 24).
ISBN: 90-6550-465-6.
Laatste deel in de reeks Verloren verleden waarin hoofdredacteur Els Kloek veertig dramatische gebeurtenissen en memorabele figuren uit het rijke verleden van Nederland heeft verzameld. Van Hendrik Henrichs is de bijdrage ‘Vadertje Drees (1886-1988)’ opgenomen.

Donald Niedekker,

Na een leven van werken en strijden : een halve eeuw Willem Drees Stichting
Amsterdam : Fontis, 2000.
ISBN: 90-9013726-2.
Via een kroniek van vijftig jaar Willem Drees Stichting Amsterdam wordt de geschiedenis beschreven van de huisvesting van ouderen na de Tweede Wereldoorlog.

Bert van Nieuwenhuizen,

Willem Drees : vernieuwer voor, in en na de oorlog
Soesterberg : Aspekt, 2010. Herdr. Eerder verschenen onder de titel Het land van Drees (2006).
ISBN: 978-90-5911-946-8.
Beschrijving van het politieke leven van Drees in de periode 1945-1958, onder andere aan de hand van eerdere publicaties over hem en zijn eigen autobiografie. Rode draad is het belang dat hij hechtte aan zijn gezin, in het bijzonder zijn vrouw, en zijn vriendschap met Louis Beel.

Redactie Noordhoff Atlasproducties,

De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. Over Willem Drees en de verzorgingsstaat gaat het in de pagina’s 474-475.

Abram de Swaan,

De mens is de mens een zorg : opstellen 1971-1981
Amsterdam : Amsterdam University Press [etc.], 2009.
ISBN: 978-90-8964-149-6.
Beschouwingen over de samenhang tussen maatschappelijke ontwikkelingen en veranderingen in individuele ervaringswerelden, onder meer over het ontstaan en de vorming van de verzorgingsstaat.

Margo Trappenburg,

Actieve solidariteit : rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar sociaal-politieke aspecten van de verzorgingsstaat (de Willem Drees-leerstoel) aan de Universiteit van Amsterdam op donderdag 24 september 2009
Amsterdam : Amsterdam University Press, 2009.
ISBN: 978-90-5629-601-8.
In haar oratie onderzoekt de auteur de effecten van de verandering die zich vanaf de jaren negentig in de verzorgingsstaat heeft voltrokken, van passieve solidariteit in de jaren zeventig en tachtig waarbij de lasten ervan eerlijk waren verdeeld over alle belasting- en premiebetalers, naar een vorm van actieve solidariteit die vooral van bepaalde groepen burgers wordt gevraagd.

Henk te Velde,

Stijlen van leiderschap : persoon en politiek van Thorbecke tot Den Uyl
Amsterdam : Wereldbibliotheek, 2002.
ISBN: 90-284-1956-X.
De politieke geschiedenis van Nederland, van Thorbecke tot en met Den Uyl, aan de hand van de portretten van de voornaamste politieke leiders. Onder de titel ‘Gewone Nederlanders, De tijd van Drees’ wordt een beeld van Drees en zijn stijl van leiderschap geschetst.

H.A. van Wijnen,

Willem Drees democraat
Weesp : Van Holkema & Warendorf, 1984.
ISBN: 90-269-4784-4.
Beeldbiografie van Willem Drees en de ontwikkeling van zijn politieke denkbeelden in een voor het publiek wat minder bekende periode, van ongeveer 1904 tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.