Canon van de Nederlandse geschiedenis

43. De televisie


In 1948 begon de firma Philips met experimentele tv-uitzendingen die in Eindhoven en omgeving te ontvangen waren. Drie jaar later zetten de radio-omroepen vanuit Bussum het televisie-experiment voort en verzorgden uitzendingen voor het dichtbevolkte westen van het land. Dat gebeurde met volle steun van Philips dat eerst in eigen land genoeg tv-toestellen moest afzetten om een plek te kunnen veroveren op de Europese markt. In reclameboodschappen prees het Eindhovense bedrijf het nieuwe medium aan als een fenomeen dat het traditionele gezin niet bedreigde maar juist versterkte. In die advertenties is vaak een gezin te zien dat gezellig en harmonieus kijkt naar het beeldscherm dat de wereld in de huiskamer brengt.

Hoezeer minister-president Drees in deze jaren van zuinigheid en vlijt ook probeerde de particuliere bestedingen te beperken, tegen het eind van de jaren vijftig was de vernieuwing niet meer tegen te houden. Omstreeks 1961 waren er al één miljoen toestellen in gebruik en werd er ruim twintig uur per week uitgezonden. Het journaal, drama, amusement en sportwedstrijden werden veel bekeken. Bij het begin van de jaren ’70 had vrijwel elk huisgezin een zwart-wit televisie en bij sommigen was de kleurentelevisie al doorgedrongen.

De televisie zorgde voor grote veranderingen in de huiskamer. De eettafel kreeg een minder centrale plaats, want elk gezinslid moest vanaf de bank of een luie stoel het toestel kunnen zien, liefst met een laag tafeltje bij de hand voor een hapje en een drankje. Ook in de tijdsbesteding veranderde het nodige. Omstreeks 1970 zat de gemiddelde Nederlander zo’n anderhalf uur per dag voor de televisie, aan gezelligheidsspelletjes als kaarten en ganzenborden werd veel minder tijd besteed. Critici vonden dat het kijkgedrag passiviteit en slaafs consumentisme in de hand werkte, maar de verdedigers van het nieuwe medium wezen op de gezelligheid die het in het gezin bracht en op de informatieve functie van de televisie. Die speelde bovendien een steeds belangrijker rol in de meningsvorming over maatschappelijke onderwerpen. Omdat de keuze beperkt was (tot 1964 was er één kanaal, daarna twee), keken veel mensen naar dezelfde programma’s en bespraken die de volgende dag op het werk. Vooral programma's over controversiële onderwerpen zoals seks, emancipatie, jeugdcultuur, godsdienst en het koningshuis lokten veel discussie uit.

Met de introductie van de kabeltelevisie en de satelliet is het televisieaanbod veel uitgebreider en internationaler geworden. De meeste mensen kijken veel meer uren dan in 1970, maar samen televisie kijken met het hele gezin gebeurt steeds minder, ook al omdat heel wat kinderen een eigen toestel hebben. Die individualisering heeft zich doorgezet met het internet, dat een nog ruimer venster biedt op de wereld.

Frits Abrahams e.a.,

Het scherm der verbeelding : opstellen over televisie
Amsterdam : J.M. Meulenhoff, 1998. Samenstelling: Maarten Doorman en Michaël Zeeman.
ISBN: 90-290-5624-X.
Opstellen door negen vooraanstaande schrijvers over de televisie als een instituut dat in hoge mate onze culturele perceptie is gaan bepalen.

Leo Akkermans,

Televisie : beginjaren van een nieuw beroep
Amsterdam : Boom, 2003.
ISBN: 90-5352-940-3.
Herinneringen van een televisiepionier aan de eerste decennia van de Nederlandse televisie, waarbij het nieuwe beroep van televisiemaker centraal staat.

Sonja Barend (samenstelling),

De beste tv-interviews
Amsterdam : Bertram + de Leeuw Uitgevers, 2011.
ISBN: 978-94-615-6029-2.
De teksten van door Sonja Barend geselecteerde spraakmakende interviews die in de periode 1966-2011 te zien waren op de Nederlandse televisie.

Tijl Beckand,

Lama for Life : Het complete verhaal van de Lama's
Utrecht : Kosmos Uitgevers, 2017.
ISBN: 978-90-215-6741-9.
wat is het verhaal van de Lama's. Hoe schopte een zootje ongeregeld het van een benauwd hok in de kelder van BNN tot zes keer een stampvolle Heineken Music Hall? Een relaas over roem, chaos en kameraadschap, verteld door een Lama van het eerste uur.

Ger Beukenkamp,

Schrijven voor film, toneel en televisie
Amsterdam : Augustus, 2009. (Schrijfbibliotheek). Herdr. 1e dr. onder de titel De verborgen schrijver, 2003.
ISBN: 978-90-457-0262-9.
Handleiding voor het schrijven voor toneel, film en televisie, die ook nuttig is als instrument voor analyse van toneel en film of voor analyse van verhalen in het algemeen.

Henri Beunders,

Wat je ziet, ben je zelf : Big Brother: lust, leven en lijden voor de camera
Amsterdam : Prometheus, 2000.
ISBN: 90-5333-925-6.
Sociaal-culturele beschouwing over de betekenis van het destijds baanbrekende programma Big Brother voor de maatschappij.

Dirk-Jan Bilderbeek,

Tv kijken op internet
Utrecht : Bruna Nieuwe Media, 2008.
ISBN: 978-90-229-5774-5.
Overzicht van de ontwikkelingen en mogelijkheden om via andere media televisie te kijken, in het bijzonder via pc of laptop.

Hein Blommestijn e.a.,

God in je huiskamer
Kampen : Kok, 2006.
ISBN: 978-90-435-1335-7.
Verslag van een onderzoek naar de waardering door tv-kijkers van de door RKK-KRO uitgezonden eucharistievieringen.

Jack Botermans en Wim van Grinsven,

De gouden jaren van de televisie
Arnhem : Terra, 2006.
ISBN: 90-5897-615-7.
Fotoboek dat een impressie biedt van vooral de amusementsprogramma's die vanaf de jaren vijftig tot de introductie van de commerciële televisie werden uitgezonden.

Berend Boudewijn,

Ik stond erbij en ik keek ernaar
Uitgeverij Magonia, 2017.
ISBN: 978-94-92241-18-4.
Als presentator van De Berend Boudewijn Kwis (30 oktober 1971 – 17 mei 1975) verwierf televisiepionier Berend Boudewijn grote nationale bekendheid. In dit boek kijkt hij terug op het programma en zijn lange carrière als presentator en regisseur.

Pierre Bourdieu,

Over televisie, gevolgd door In de greep van de journalistiek
Amsterdam : Boom, 1998. Vertaling van Sur la télévision : suivi de: L'emprise du journalisme (1996). Vertaling: Rokus Hofstede.
ISBN: 90-5352-401-0.
De Franse socioloog Pierre Bourdieu ziet de televisie door de terreur van de kijkcijfers als een bedreiging voor de democratie, de onafhankelijke rechtspraak, de zuivere wetenschap, de kunst, de literatuur en de filosofie.

Robert ten Brink,

Robert : over thuis, televisie, geluk en zijn vrouwen
[Amsterdam] : Bertram+de Leeuw Uitgevers, 2014.
ISBN: 978-94-615-6156-5.
Selectie uit de columns die de presentator de afgelopen vijftien jaar voor Vriendin schreef.

Nicole Buch en Edwin Gitsels,

Buch : hoeveel levens kun je leven?
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2015.
ISBN: 978-90-468-2043-8.
Vol passie en gedrevenheid stortte Menno Buch zich in vele avonturen, vanuit een oer-intuïtie rechtstreeks afstevenend op zijn doelen, zoals zijn 06-imperium en televisieprogramma's als Sex voor de Buch en Buch in de bajes.

Gérard Bueters,

Handboek voor televisiemakers : een cameraregie voor informatieve televisie
Delft : Eburon, 2002.
ISBN: 90-5166-927-5.
Gids met theorie, praktijkvoorbeelden en achtergronden voor aankomende makers van documentaires en informatieve televisie, ook goed te bevatten voor geïnteresseerden in het vak van film en televisie.

Peter Contant,

De tv-oorlog : de keerzijde van tien jaar commerciële televisie in Nederland
Utrecht : Kosmos-Z&K, 2000.
ISBN: 90-215-8579-0.
Een kijkje achter de schermen van de commerciële televisiezenders waar het uiteindelijk niet om de sterren zou gaan maar om geld en macht.

Jeroen Dera,

Sprekend kritiek : literatuurprogramma's in de vroege jaren van de Nederlandse radio en televisie
Literatoren, 2017.
ISBN: 978-90-8704-658-3.
In de omroeparchieven ontdekte de auteur dat radio en televisie in hun vroege jaren ook een podium waren voor poëticale discussie en uitgekiende positiebepalingen in het literaire veld. In zijn zoektocht diepte hij tal van vergeten radiolezingen en televisiedocumentaires op, waarin literatoren en critici hun eerste schreden zetten in de wereld van de massamedia.

Alexander Dhoest,

Populaire televisie : essays
Leuven : Acco, 2006.
ISBN: 90-334-6093-9.
Bespreking in twintig essays van de complexiteit van televisie, met een pleidooi voor de positieve kanten van ‘meerderheidsvermaak’ als soaps en sitcoms.

Beau van Erven Dorens,

Het boze oog
Amsterdam : Uitgeverij 521, 2003.
ISBN: 90-76927-75-8.
Bundel met 67 amusante, oorspronkelijk in Nieuwe Revu verschenen columns over de media en wat daarin zoal wordt voorbijkomt.

Rachel Franse,

De slag om de gast : of de kunst van het verleiden
Amsterdam : Querido, 2014.
ISBN: 978-90-214-5663-8.
De auteur, meer dan zes jaar werkzaam, op de redactie van het programma Pauw & Witteman, biedt een onthullende blik achter de schermen van een populaire talkshow en laat zien hoe inspirerend een baan in de schaduw kan zijn.

Jean-Pierre Geelen,

Zelf tv-kijken
Amsterdam : Arlas Contact, 2015.
ISBN: 978-90-450-3038-8.
De auteur, jarenlang tv-criticus voor de Volkskrant, maakt in dit boek de balans op.Wat heeft het medium ons gebracht? Hoe ontwikkelt het zich? Over help-tv en hypes, over drama’s en dramadrang, over typische televisietaal, over ego’s, roem en reputaties.

Ruud van Gessel en Jan Libbenga,

Beeldenstorm : de roerige geschiedenis van zestig jaar televisie
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2011.
ISBN: 978-90-468-1052-1.
Overzicht van zestig jaar Nederlandse televisie, met bijzondere aandacht voor de veranderingen die de televisie in de maatschappij heeft gebracht.

Jochum de Graaf en Stephan Steinmetz,

Het mediaboek : hoe kom je in de media?
Den Haag : Boom Lemma Uitgevers, 2012. 14e dr. 1e dr.: 1984.
ISBN: 978-90-5931-871-7.
Gids die een inzicht biedt in de werking van de media en tevens een handleiding is met op de praktijk gerichte tips voor mensen die met radio, televisie of schrijvende pers te maken krijgen.

Johan van Grinsven,

Stan Storimans, oog op de wereld : cameraman van Goirle tot Georgië
Tilburg : Pix4Profs, 2009.
ISBN: 978-94-6032001-9.
Stan Storimans, cameraman bij RTL Nieuws, had dit boek met herinneringen aan zijn werk half klaar toen hij op 12 augustus 2008 om het leven kwam bij een bomaanslag in de Georgische stad Gori waar hij verslag deed van de oorlog tussen Georgië en Rusland. Het boek is, mede als hommage, door anderen voltooid.

Gijs Groenteman,

40 jaar topamusement, door de ogen van Guus Verstraete
Arnhem : Terra, 2007.
ISBN: 978-90-5897-760-1.
Door middel van interviews met hemzelf en mensen uit zijn omgeving wordt een portret geschetst van Guus Verstraete, regisseur van een groot aantal televisiefilms en -series, shows en musicals.

Bob de Groof,

Een doeltreffend radio- of televisie-interview
Antwerpen : Garant, 2003.
ISBN: 90-441-1479-4.
Bij het maken van een goed en doeltreffend interview voor radio en televisie komt heel wat meer kijken dan gewoon een gesprek voeren, zoals uit deze adviezen en vuistregels blijkt.

Jan Haasbroek,

Van idee naar idool : Jan Haasbroek over radio en televisie
Amsterdam : Lubberhuizen, 2004.
ISBN: 90-5937-075-9.
Autobiografisch getint relaas van de journalistieke ontwikkelingen bij de Nederlandse radio en televisie sinds de jaren zestig, waarbij een grote variatie aan onderwerpen de revue passeert.

Nico Haasbroek,

Journaaljaren
Amsterdam : Vassallucci, 2004.
ISBN: 90-5000-585-3.
Herinneringen van de Nederlandse journalist, van 1977 tot medio 2002 hoofdredacteur van het NOS Journaal. Vooral door zijn ondubbelzinnig uitgesproken sympathie voor Pim Fortuyn kwam daar een eind aan.

Karl Hammer,

Mediaboek video en televisie maken
Delft : Elmar, 2014.
ISBN: 978-90-389-2432-8.
Handleiding voor iedereen vanaf veertien jaar die zelf videoproducties wil maken, uiteenlopend van een verjaardags- of huwelijksfilmpje tot een semiprofessionele productie.

Joke Hermes en Maarten Reesink,

Televisiestudies
Den Haag : Boom Lemma, 2011. 2e dr. 1e dr.: 2003
ISBN: 978-90-5931-764-2.
Inleiding tot de theorie en praktijk van de hedendaagse Nederlandse televisie, eindigend met een beknopte geschiedenis en een blik op de toekomst van het medium.

Aad van den Heuvel,

Dit was Brandpunt, goedenavond
Soesterberg : Aspekt, 2005.
ISBN: 90-5911-482-5.
Aan de hand van de vele re portages die hij gedurende een kwarteeuw voor het actualiteitenprogramma Brandpunt maakte, vertelt de journalist en schrijver over zijn ambities en idealen.

Maartje Heymans en Ruud de Korte,

Beeld en geluid in huis : de nieuwste digitale toepassingen
Den Haag : Consumentenbond, 2010.
ISBN: 978-90-5951-147-7.
Beschrijving van de bestaande en nieuwe digitale apparaten en van de mogelijkheden die ze bieden.

Bert Hogenkamp, Sonja de Leeuw en Huub Wijfjes (redactie),

Een eeuw van beeld en geluid : cultuurgeschiedenis van radio en televisie in Nederland
Hilversum : Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, 2012.
ISBN: 978-90-77806-13-5.
Wat was de invloed van de audiovisuele vloedgolf die eerst de radio en vervolgens de televisie brachten op het gedrag, het denken en het gevoel van mensen? En wat betekenen de latere technologische doorbraken als internet en de digitale media?

Arno Kantelberg,

Met het bord op schoot : een halve eeuw televisieherinneringen - van Swiebertje tot Starsky & Hutch
Amsterdam : Prometheus, 2001.
ISBN: 90-446-0105-9.
Met weemoed kijkt de auteur, onder meer bedenker van het VARA televisieprogramma De Gids, terug op vijftig jaar televisie in Nederland.

Harrie Kiekebosch,

Nieuws voor RTV : van bron tot uitzending
Bussum : Coutinho, 2005.
ISBN: 90-6283-486-8.
Nauwgezette beschrijving van de stappen die leiden tot het ontstaan van een nieuwsitem voor radio en televisie, een proces dat anders verloopt dan bij de gedrukte media.

Erik Klap (samenstelling),

De televisiejaren
Hilversum : FC Klap, 2002.
ISBN: 90-77119-06-X.
Overzicht in woord en beeld van de populairste tv-programma's van Nederlandse makelij in de periode 1951-2001.

Margalith Kleijwegt en Max van Weezel,

Op tv, of roemloos ten onder
Amsterdam : Balans, 2013<>
ISBN: 978-94-600-3638-5.
Overzicht van de betekenis en de invloed van de televisie voor de Nederlandse politiek aan de hand van incidenten en commentaar van politici, journalisten en televisiepresentatoren.

René Koenders e.a.,

Goedenavond dames en heren : gezichten van de Nederlandse omroep
Baarn [etc.], Uitgeverij Marmer, 2011.
ISBN: 9789460680540.
Overzicht van alle omroepers en omroepsters die vanaf het begin van de tv-uitzendingen in Nederland tot in de jaren negentig van de 20e eeuw de programma's aankondigden. Met een dvd met 50 minuten beeldmateriaal.

Gerrit Komrij,

Horen, zien en zwijgen : vreugdetranen over de treurbuis
Amsterdam : Querido, 1984. 7e dr. 1ste dr.: 1977.
ISBN: 90-214-9593-7.
Legendarische televisiekritieken die de auteur van januari tot en met december 1976 voor NRC Handelsblad schreef over de ‘fantasieloze Gooise slaappil’, waar het middelmatige tot norm was verheven.

Hans Laroes,

De littekens van de dag : kracht en zwakte van de journalistiek en het nieuws van morgen
Amsterdam : Balans, 2012.
ISBN: 978-94-6003-400-8.
De afgelopen jaren hebben zich ingrijpende veranderingen voltrokken in de nieuwsgaring en het brengen van nieuws. De auteur, jarenlang hoofdredacteur van de NOS, gaat in op de nieuwe kansen die dat biedt.

Paul de Leeuw,

Boos op de lucht
Amsterdam : Rap, 2009.
ISBN: 978-90-6005-867-1.
Bundel oorspronkelijk in de VARA Gids verschenen columns over het reilen en zeilen van de presentator in de televisiewereld.

Ad van Liempt,

Het journaal : achter de schermen van vijftig jaar televisiegeschiedenis
Amsterdam : Balans, 2005.
ISBN: 90-5018-736-6.
Rond de achtereenvolgende hoofdredacteuren opgebouwde geschiedenis van het NOS Journaal vanaf het begin in 1956, naar aanleiding van het 50-jarig bestaan ervan in 2006.

Cornald Maas,

TV.NL : hoe de televisie mijn leven veranderde
Amsterdam : Prometheus, 2001.
ISBN: 90-5333-969-8.
Van augustus 1998 tot december 2000 schreef Cornald Maas als tv-criticus van de Volkskrant circa zeshonderd columns. In een luchtige stijl passeren daarin talrijke programma’s en programmamakers.

Rick Nieman,

Is er nog nieuws? : verhalen vanachter de schermen
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2007.
ISBN: 978-90-468-0167-3.
Hoe het nieuws tot stand komt, hoe het is om grote rampen te verslaan en hoe de redactie haar keuzes maakt. Het zijn enkele van de onderwerpen die aan bod komen in dit relaas van Rick Nieman over zijn jaren als presentator en journalist bij RTL.

Jeroen te Nuijl,

John de Mol : graven in een rijk leven
Hilversum : FC Klap, 2015.
ISBN: 978-90-856702-8-5.
Ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van mediatycoon John de Mol worden zestig mensen uit zijn directe omgeving geïnterviewd.

Willem Pekelder,

Uitgekeken
Rotterdam : Kick Uitgevers, 2016.
ISBN: 978-94-915552-4-4.
Bundeling van de honderd beste columns van Willem Pekelder die tussen 2010 en 2016 tv-recensent was voor dagblad Trouw.

Neil Postman,

Wij amuseren ons kapot : de geestdodende werking van de beeldbuis
Houten : Het Wereldvenster, 1986. Vertaling van Amusing Ourselves to Death : Public Discourse in the Age of Show Business. Vertaling: Aaldert van den Bogaard en Janneke van der Meulen.
ISBN: 90-293-9851-5.
Deze verhandeling over de invloed van de bloeiende televisiecultuur op onder meer onderwijs, politiek en religie deed destijds veel stof opwaaien.

Redactie Noordhoff Atlasproducties,

De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. De televisie komt aan bod in de pagina’s 546-547.

Jan-Anton den Rooijen en Ben Speet,

De tijd van televisie en computer : vanaf 1950
Zwolle : Waanders, 2009.
ISBN: 978-90-400-8664-9.
Het laatste deel van Kleine Geschiedenis van Nederland, waarin een overzicht wordt geboden van de ingrijpende veranderingen die zich hebben voltrokken in de afgelopen vijftig jaar, de tijd van televisie en computer.

E. Schaasma en J.A.S. Joustra (redactie),

Elsevier 60 jaar televisie : alles over het medium dat modern Nederland vormde en veranderde Amsterdam : Reed business, 2001.
ISBN: 978-90-6882-851-1.
Special van het magazine Elsevier met een overzicht in woord en beeld van zestig jaar televisie in Nederland.

George Schouten,

De achterkant van Zomergasten
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2010.
ISBN: 978-90-468-0820-7.
De auteur, vijftien jaar lang regisseur van Zomergasten, geeft een blik achter de schermen van dit avondvullende zomerse programma waarin een gast zelf zijn favoriete televisieavond mag samenstellen.

Henri Smeets,

Wij presenteren u; de rok en rol; 1960-1965 : nederlandse rockers op de vaderlandse televisie
Rotterdam : Mijnbestseller.nl.
ISBN: 978-94-6254-623-3.
De pionierstijd van de vaderlandse televisie met TV-programma's voor teenagers als Nieuwe Oogst, Rooster, Cabaret Der Onbekenden, Tiener Magazine, Top Of Flop en TV-magneten als De Rudi Carell Show, Avro's Weekendshow en Pas Geperst, waarin rock & roll-talent van eigen bodem de kans kreeg zich in de kijker te spelen.

Bob Timroff,

Web-tv : van internet-tv tot videobloggen
Culemborg : Van Duuren Media, 2008.
ISBN: 978-90-5940-332-1.
Beschrijving van de recente ontwikkelingen van het medium televisie, van de eerste webcam in 2001 tot web-tv, met aanwijzingen hoe een eigen videoblog te maken.

Patti Valkenburg,

Beeldschermkinderen : theorieën over kind en media
Amsterdam : Boom, 2008. 2e, herziene dr. 1ste dr.: 2002.
ISBN: 978-90-473-0060-1.
Overzicht van de stand van het onderzoek naar en van de gangbare theorieën over de inhoud, het gebruik en de effecten van televisie en pc door en bij kinderen.

Bert van der Veer,

65 jaar televisie in Nederland
Baarn : Marmer, 2016.
ISBN: 978-94-606-8326-8.
Overzicht in woord en beeld van populaire en geruchtmakende Nederlandse televisieprogramma's van 1951 tot en met 2016.

Bert van der Veer,

Is er nog iets leuks vanavond? : het groot Nederlands televisieboek
Baarn : UCO, 2007.
ISBN: 978-90-866905-7-2.
Beschrijving van de hoogtepunten van 55 jaar Nederlandse televisie, in het bijzonder op het vlak van de amusementsprogramma's.

Bert van der Veer,

Mr. TV
Baarn : Uitgeverij Marmer, 2011.
ISBN: 978-94-606-8053-3.
Geschiedenis van de recente Nederlandse televisie door een programmamaker en omroepbaas die er zelf bij was.

Albert Verlinde,

Over alles en iedereen : de meest spitsvondige columns van de showbizzkenner
Amsterdam : Pimento, 2005.
ISBN: 90-499-0003-8.
Bundeling van columns die in de periode januari 2002 - december 2004 waren verschenen in TROS Kompas en NRC Handelsblad, over onder meer RTL Boulevard.

John M. Vijlbrief,

De internet-televisierevolutie : de tv-kijker bepaalt, de adverteerder betaalt!
Den Haag : Academic Service, 2011.
ISBN: 978-90-12-58310-7.
Analyse van de huidige stand van zaken betreffende internet-televisie, gevolgd door een overzicht van de mogelijkheden van het medium voor bedrijven en instellingen.

Tom van der Voort,

De invloed van televisiegeweld
Lisse : Swets & Zeitlinger, 1997. 3e, herziene dr. 1ste dr.: 1983.
ISBN: 90-265-1076-4.
Destijds invloedrijke studie (bewerking van het proefschrift Kinderen en tv-geweld) over de invloed van televisiegeweld op kinderen, waarin de auteur concludeert dat de mate van beïnvloeding afhankelijk is van de leeftijd van de kinderen, de levensechtheid van het geweld in films en de omgeving van de kinderen.

Aart Zeeman,

Tot zover Darfur
Amsterdam : Querido, 2007.
ISBN: 978-90-214-3365-3.
Pamflet over de desinteresse onder het publiek voor buitenlandse kwesties als de humanitaire crisis in Darfur en over de wijze waarop de Nederlandse televisiemedia daarop reageren.

Jeroen van Baaren,

Echte televisie
Amsterdam : Podium, 2009.
ISBN: 978-90-5759-209-6.
Een realityshow op televisie rond een weduwnaar die niet weet dat zijn vrouw in werkelijkheid niet dood is en voor de show zijn gedrag moet voorspellen, zorgt voor veel spanningen bij alle betrokkenen.

Marjan Berk,

De dag dat de mayonaise mislukte
Amsterdam : De Arbeiderspers, 1989. 3e dr. 1e dr.: 1983.
ISBN: 90-295-0169-3.
Als tijdens een kookshow op televisie de mayonaise mislukt, raakt een culinair journaliste geheel van de kook.

Philo Bregstein,

Reisverslag van een vliegende Hollander
Baarn : De Prom, 1997.
ISBN: 90-6801-553-2.
In 1974 in Parijs gesitueerde roman waarin een chef kunstprogramma’s op TV terugkijkt op de interviews die hij een jaar eerder in verschillende Europese steden heeft gemaakt met kunstenaars die de Tweede Wereldoorlog hadden overleefd.

Herman Brusselmans,

De terugkeer van Bonanza
Amsterdam : Prometheus, 2008. 10e dr. 1ste dr.: 1995.
ISBN: 978-90-446-1181-6.
Moderne schelmenroman over de Vlaamse televisieproducent Guggenheim, een niets en niemand ontziende opportunist die een Vlaamse versie van de klassieke westernserie Bonanza wil produceren.

Hugo Claus,

Schaamte
Amsterdam : De Bezige Bij, 1995. 6e dr. 1ste dr.: 1972.
ISBN: 90-234-2456-5.
Een inheems meisje wordt het slachtoffer van de conflicten die ontstaan als de acteurs van een televisieploeg die op een eiland in de Middellandse Zee de opname van een passiespel voorbereiden, zich gaan vervelen.

Anjet Daane,

Delle Weel : roman
Amsterdam : Rap, 2011.
ISBN: 978-90-6005-831-2.
Een populaire televisiesoap over een vrouwelijke kok werkt door in de levens van drie vrouwen die erbij zijn betrokken.

F.X. van Geenen,

Wasmiddel, regendruppels, zeepbellen
Utrecht : Lawine, 2004.
ISBN: 90-76273-08-1.
Het conflict tussen hogere en lagere cultuur, verbeeld in een verhaal over een theologe in opleiding die verliefd wordt op een actrice in een soapserie en daarop besluit een onderzoek te doen naar de invloed van televisiesoaps.

Alain Grootaerts,

De tekstmaniak
Vianen : The House of Books, 2002.
ISBN: 90-443-0466-6.
Aan het zorgeloze leven van een verslaggever bij een trendy mannenblad komt een eind als hij zich van zijn baas moet gaan bezighouden met de dossiers over de toekenning van nieuwe licenties voor twee televisiestations.

Steven James,

Placebo : thriller
Utrecht : Uitgeverij Kok, 2013. (Een Jevin Banks thriller ; 1). Vertaling van: Placebo (2012). Vertaling: Willem Keesmaat.
ISBN: 978-90-435-2222-9.
Na een tragische gebeurtenis richt een gewezen illusionist zich op het ontmaskeren van televisie-oplichters, waarbij hij terecht komt in een samenzwering tussen hersenonderzoekers en een groot farmaceutisch bedrijf.

Gerrit Komrij,

Dubbelster
Amsterdam : Singel Pockets, 1999. 3e dr. 1ste dr.: 1993.
ISBN: 90-413-3057-7.
Een mateloos populaire televisiepresentator van een programma waarin de deelnemers moeten laten zien bijna alles van een bekende Nederlander te weten, wordt het slachtoffer van zijn eigen formule.

Barbara Kuipers,

Niet te filmen
Amsterdam : Boekerij, 2011.
ISBN: 978-90-225-5920-8.
Een pas afgestudeerde journaliste begint haar loopbaan bij een realityshow. Al snel merkt ze dat het werk slopend is; ook haar relatie komt onder druk te staan.

Amélie Nothomb,

Zwavelzuur
Antwerpen [etc.] : Manteau [etc.], 2006. Vertaling van Acide sulphurique (2005). Vertaling: Marijke Arijs.
ISBN: 90-76682-35-6.
Een razzia levert de figuranten op voor een reality soap die zich afspeelt in een nagebouwd concentratiekamp, waar de spanningen tussen beulen en slachtoffers snel oplopen.

Suus Ruis,

Tweede viool
Amsterdam : TM Trademark, 2008.
ISBN: 978-90-499-0074-8.
Debuutroman van een dochter van presentator Willem Ruis (1945-1986) waarin een jonge vrouw op zoek gaat naar het verhaal achter een televisiester wiens roem is verbleekt.

Henry Sepers,

Superlive
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2001.
ISBN: 90-295-3756-6.
In een nabije toekomst is een reality programma zo populair dat het ieders leven vult en er massahysterie uitbreekt als de hoofdpersoon verdwijnt.

Manon Spierenburg,

Idogs
Amsterdam : Rap, 2005.
ISBN: 90-6005-572-1.
De toevallige combinatie tussen een uit een popband gezette saxofoniste en een door haar langs de snelweg gevonden, eveneens gedumpte hond blijkt het goed te doen in een televisieprogramma waarin honden allerlei opdrachten moeten uitvoeren.

Manon Spierenburg,

De Zeepfabriek
Amsterdam : Rap, 2004.
ISBN: 90-6005-526-8.
Op de ervaringen van de auteur als scenariste bij de soap Goede tijden, slechte tijden gebaseerde debuutroman over een schrijver van scenario’s voor een populaire televisiesoap die zich schaamt voor zijn werk, maar niet kan voorkomen dat in zijn leven realiteit en fictie ook steeds meer door elkaar gaan lopen.

Jeroen Theunissen,

De stolp
Antwerpen : Meulenhoff/Manteau, 2010.
ISBN: 978-90-8542-199-3.
Ten behoeve van een Big Brother-achtig televisieprogramma wordt een aantal jongeren in de middelbare schoolleeftijd opgesloten in een reusachtige glazen stolp, midden in een bos.

Bert van der Veer,

Moordcijfers
Naarden : Strengholt, 2008.
ISBN: 978-90-494-0029-3.
True-fictionroman waarin een blik achter de schermen wordt geboden van de televisiewereld waar werkelijk alles wordt gedaan om de kijkcijfers positief te beïnvloeden.

Bert van der Veer,

Het televisie experiment : roman
Baarn : Uitgeverij Marmer, 2013.
ISBN: 978-94-606-8136-3.
In de vroege jaren van de Nederlandse televisie in de jaren vijftig proberen vijf vertegenwoordigers van verschillende omroepen de belangstelling voor het medium te bevorderen.

Thomas Verbogt,

De zomerval
Amsterdam : Veen, 2002. 2e dr. 1ste dr.: 1998.
ISBN: 90-204-0553-5.
De presentator van een talkshow die mensen met hun realiteit confronteert, heeft door zijn cynisme zijn eigen realiteit ondergraven.

Karel Verleyen,

Taurus
Leuven : Davidsfonds/Literair, 2001.
ISBN: 90-6306-445-4.
Een programmamaker op televisie die vooral effectbejag en daarmee hoge kijkcijfers najaagt, wordt op een dag met zijn eigen methodes geconfronteerd.

Wytske Versteeg,

De wezenlozen
Amsterdam : Prometheus, 2012.
ISBN: 978-90-446-2035-1.
Een man ligt op sterven en vraagt zich af hoe het verder moet met zijn geestesgestoorde dochter. Dan laat zijn broer haar figureren in een realityprogramma op televisie.

Nico van Wijk,

Zeep
Amsterdam : L.J. Veen, 2012.
ISBN: 978-90-204-1163-8.
Als de kijkcijfers van een soapserie omlaag gaan en er een nieuwe soap op stapel staat, ontstaat er een nietsontziende concurrentiestrijd.

DVD’s

60 jaar : Oranje op tv
[Hilversum] : Tijdsbeeld Media, 2012. 2 dvd's (150 min.)
Terugblik op de meest bijzondere koninklijke televisiemomenten op televisie in de afgelopen zestig jaar aan de hand van verschillende thema's.

Martin de Groot (regie),

50 jaar NOS journaal : hoogte- en dieptepunten uit het nieuws
[S.l.] : Tijdsbeeld Media [etc.], 2005. 2 dvd's (6 uur). Presentatie: Sacha de Boer en Philip Freriks.
ISBN: 90-229-5715-2.
Ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van het NOS Journaal uitgebrachte dubbel-dvd met circa zes uur beelden van binnenlands en buitenlands nieuws, verdeeld in perioden van vijf jaar.

Han Peekel,

60 jaar televisie : 20 unieke tv monumenten : een persoonlijke kroniek van Han Peekel [Apeldoorn] : Source 1 Media, 2011. 10 dvd’s (ca. 20 uur).
Twintig ‘televisiemonumenten’ waarin telkens een uur lang aandacht wordt besteed aan een persoonlijkheid die televisie in Nederland een eigen gezicht heeft gegeven.

Studio Imago (samenstelling),

Televisie van toen : klassieke tv-momenten uit vijf decennia
Hoorn : Disky, 2010. 2 dvd’s. 1 boek (96 p.).
ISBN: 978-90-78604-27-3.
Kijk- en bladerboek met 2 dvd’s over een veertigtal populaire televisieprogramma's die vanaf de jaren vijftig werden uitgezonden.

De wereld van Beeld en Geluid
Hilversum : Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, 2008. 1 dvd (125 min.). 1 tekst (van Saskia du Bois, 77 p.)
Compilatie van beelden uit de Nederlandse beeldgeschiedenis afkomstig uit de archieven van Beeld en Geluid in Hilversum, aangevuld met informatie over het gebouw en de interactieve tentoonstelling, de Experience.