Website voorlezen

45. Annie M.G. Schmidt


‘Doe nooit wat je moeder zegt, dan komt het allemaal terecht.’ Deze woorden zijn typerend voor dichter en schrijfster Annie M.G. Schmidt. Ze geven treffend aan hoe het komt dat zoveel van haar verzen, liedjes, boeken, toneelstukken, musicals en hoorspelen zo tintelfris en tegelijk komisch-tegendraads zijn.

Annie werd in 1911 geboren als domineesdochter in Kapelle op Zuid-Beveland. Zij was een vroegwijs kind dat met enige verbazing keek naar de wereld om haar heen. Op haar veertiende schreef zij haar eerste versjes. Nadat zij enige tijd had gewerkt als bibliothecaresse, onder meer als directrice van de Openbare bibliotheek Vlissingen, kwam zij na de Tweede Wereldoorlog als documentaliste in dienst bij de Amsterdamse krant Het Parool. Zij leerde er de illustratrice Fiep Westendorp kennen. Met haar maakte zij van 1952 tot 1957 de reeks kinderverhaaltjes over Jip en Janneke, waarvan er elke dag een in de krant verscheen. Dit was het begin van een levenslange samenwerking, waaruit onder meer Pluk van de Petteflet, Otje en Floddertje zijn voortgekomen.

In de jaren vijftig boekte zij ook veel succes met de veertiendaagse radioserie De familie Doorsnee. Daar luisterde iedereen in Nederland naar, tot welke zuil men ook behoorde. In de lotgevallen van deze familie werd het eigentijdse leven van Nederlanders van na de oorlog als het ware geportretteerd. Ook in cabaretteksten en later musicals wist zij de tijdgeest te treffen. Op televisie werd haar serie Pension Hommeles uitgezonden, later gevolgd door de legendarische reeks Ja zuster, nee zuster, die in 2002 verfilmd werd. Met haar tegendraadse teksten was zij een van de meest invloedrijke en tegelijk zachtaardigste critici van het brave, burgerlijke en verzuilde Nederland.

Zij heeft met haar werk vele kinderen en volwassenen geïnspireerd. Alleen al van Jip en Janneke werden miljoenen exemplaren verkocht en haar werk werd over heel de wereld vertaald. Haar uitgever noemde haar vaak ‘de echte koningin van Nederland’. Toen hij haar eens liet signeren in een kraampje op de Amsterdamse Uitmarkt, kreeg hij van de organisatoren het verzoek dat nooit meer te doen: de smalle Amsterdamse straten konden de drukte en de opstopping niet aan. Het geheim van haar succes? ‘De leeftijd die ik zelf altijd gehouden heb, is acht. En ik schrijf toch eigenlijk voor mezelf. Ik denk dat dat het hele punt is. Ik ben acht.’

In het Schrijversprentenboek Altijd acht gebleven : over de kinderliteratuur van Annie M.G. Schmidt (zie hieronder bij ‘Over Annie M.G. Schmidt - Boeken’) is onder meer een essay opgenomen van A.L. Sötemann over haar kinderversjes, in het bijzonder over ‘Dikkertje Dap’. Frits van Oostrom noemt dit essay
van zijn vroegere leermeester heel subtiel en inspirerend: ‘Wat hij hier laat zien aan de versjes van Annie, is precies wat mij destijds bewoog om haar tot venster te verheffen: het plezier in taal, de muzikaliteit van taal, het lichtvoetig kaliber...’

Foto Annie M.G. Schmidt: Chris van Houts.

Werk van Annie M.G. Schmidt voor volwassenen - Boeken

Alleen voor dames
Amsterdam [etc.] ; Querido, 2011.
ISBN: 978-90-214-3894-8.
Selectie uit het werk van Annie M.G. Schmidt van verhalen en gedichten over vrouwen.

Als je moe bent en verkouden : de leukste columns, gedichten en verhalen voor wie ziek is
Amsterdam [etc.] ; Querido, 2016.
ISBN: 978-90-214-0460-8.
Selectie uit het werk van Annie M.G. Schmidt over al dan niet ingebeelde ziekte.

Het grote poezenboek van Annie M.G. Schmidt
Amsterdam : Rainbow, 2015. Herdr. 1e dr.: 2011.
ISBN: 978-90-417-1163-2.
Niet alleen in kinderboeken en liedjes schreef Annie M.G. Schmidt over katten, maar ook in columns, brieven en herinneringen. In dit boek zijn al haar teksten over poezen verzameld.

Die van die van u
Amsterdam : Van Oorschot, 2014.
ISBN: 978-90-282-6042-9.
Dundrukuitgave met een keuze uit de gedichten, waarbij voor het eerst geen onderscheid is gemaakt tussen de gedichten voor kinderen en voor volwassenen.

Ik heb truffel, wat heb jij? : het laatste interview met Annie M.G. Schmidt
Amsterdam : Querido, 2011. Interview: Alex Verburg.
ISBN: 978-90-295-7532-4.
Neerslag van het lange gesprek dat Alex Verburg in de lente van 1995 had met Annie M.G. Schmidt over haar leven en werk en dat achteraf haar laatste interview zou blijken.

Impressies van een simpele ziel
Amsterdam : Querido, 2014. Samenstelling: Wim Daniëls.
ISBN: 978-90-214-5609-6.
Keuze uit de drie bundels Impressies van een simpele ziel uit respectievelijk 1951, 1952 en 1953, waarin Annie M.G. Schmidt haar colums voor Het Parool samenbracht.

Liefs van Annie : de mooiste brieven van Annie M.G. Schmidt
Amsterdam [etc.] : Querido, 2011. Samenstelling: Annejet van der Zijl.
ISBN: 978-90-214-3958-7.
Keuze uit de brieven die Annie M.G. Schmidt in de jaren 1919-1994 schreef aan onder meer haar moeder, haar geliefde, haar zoon en haar vriendinnen.

Poes, poes, poes
Amsterdam : Querido, 2008.
ISBN: 978-90-214-3501-5.
Fragment uit Minoes en vijf andere prozastukken over poezen, alle geschreven in de jaren vijftig, aangevuld met 23 versjes en liedjes, waarvan de meeste ook dateren uit de beginjaren van haar schrijverschap.

Tot hier toe : gedichten en liedjes voor toneel, radio en televisie 1938-1985
Amsterdam : Querido, 2002. 11e dr. 1ste dr.: 1986.
ISBN: 90-214-8008-5.
De verzamelde poëzie voor volwassenen tot 1985, waarbij geen onderscheid is gemaakt tussen gedichten en liedteksten.

Voeden, verschonen en in de wieg mikken
Amsterdam : Querido, 2009.
ISBN: 978-90-214-3546-6.
Bloemlezing van zestien korte verhaaltjes over het krijgen en opvoeden van kinderen, aangevuld met acht toepasselijke liedteksten.

Wat ik nog weet
Amsterdam : Querido, 2002. 12e dr. 1ste dr.: 1992. Samenstelling: Annie M.G. Schmidt en Tine van Buul.
ISBN: 90-214-8009-3.
Autobiografische notities, geschreven voor Het Parool en NRC Handelsblad en gedeeltelijk in eerdere bundels opgenomen, over haar jeugd in de Zeeuwse pastorie, haar werk in de bibliotheek en haar loopbaan bij Het Parool.

Wat we begraven onder appelflappen
Amsterdam : Querido, 2009.
ISBN: 978-90-214-3759-0.
Seizoensgerichte keuze uit het werk, met verhalen over Sinterklaas en gedichten over Kerstmis, Oud en Nieuw en nog wat andere feestelijkheden.

Zeur niet!
Amsterdam : Nijgh & Van Ditmar, 2007. (Pluche: Purperen reeks). Samenstelling: Henk van Gelder.
ISBN: 978-90-388-6963-6.
Alle liedteksten voor volwassenen, met aparte hoofdstukken voor de radio- en televisieseries, de musicals, de losse nummers vóór 1962 en die van na 1964. Meer dan honderd van deze liedteksten zijn niet eerder in druk verschenen.

Werk van Annie M.G. Schmidt voor volwassenen - DVD’s


Beppie. Tekst Annie M.G. Schmidt, Haye van der Heyden en Flip van Duijn, muziek Harry Bannink, regie Rob Herzet.
Hilversum : Just Entertainment, 2009. 2 dvd’s (300 min.)
Alle twaalf afleveringen van een televisieserie van de AVRO uit 1989 over het echtpaar Beppie en Jacques dat na een auto-ongeluk voor de hemelpoort staat. Zij mag naar binnen maar hij wordt voor een jaar teruggestuurd om eerst nog een goede daad te verrichten.

Pension Hommeles. Tekst Annie M.G. Schmidt en Cor Lemaire, regie Erik de Vries.
Hilversum : Just Entertainment, 2009. 3 dvd’s (480 min.)
De negen bewaard gebleven (van de totaal zestien) afleveringen van de televisieserie van de VARA uit 1957-1959 over de belevenissen van een pensionhoudster, haar man en een paar vaste bewoners.

Pleisterkade 17. Tekst Annie M.G. Schmidt, muziek Harry Bannink, regie Paul Pouwels.
Hilversum : Just Entertainment, 2009. 3 dvd-video's (540 min.)
Comedyserie van de KRO uit 1975-1977 over de lotgevallen van een gezin met drie dochters, van wie de oudste twee het huis uit zijn en een relatie hebben en de jongste nog op de middelbare school zit.

Werk van Annie M.G. Schmidt voor volwassenen - CD’s

December of, Feest voor haar : een hoorspel
Amsterdam : Rubinstein, 2005. 1 cd (ca. 15 min.).
ISBN: 90-5444-111-9.
Hoorspel over de ergernissen tussen man en vrouw, met de feestmaand december als dieptepunt, gebaseerd op een op de zolder van het Theater Instituut in Amsterdam gevonden tekst van Annie M.G. Schmidt uit 1965. Met de stemmen van Ariane Schluter en Bert Luppes.

Heerlijk duurt het langst : radiomusical
Amsterdam : Rubinstein, 2011. Muziek: Harry Bannink. 3 cd’s (ca. 3 uur).
ISBN: 978-90-476-1192-9.
Musical over de beslommeringen van een echtpaar en hun zestienjarige dochter. Hij is niet trouw aan zijn vrouw, zij op haar beurt zoekt haar heil bij een buurman. Als hun dochter thuiskomt met een Turkse jongen en met hem naar Turkije wil emigreren, doen zij er alles aan haar in Nederland te houden.

Lang leve Annie M.G. Schmidt : de 100 beste liedjes
[Hilversum] : Universal Music, 2011. Samenstelling: Piet Tullenaar. 5 cd’s (54, 68, 70, 73, 59 min.), 1 tekst (12 p.)
ISBN: 978-90-476-1105-9.
Selectie op vijf cd's van honderd liedjes uit het oeuvre van Annie M.G. Schmidt voor kinderen, voor theater en cabaret, voor radio en televisie, deels opgediept uit de radioarchieven van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid.

Ongehoord : Annie M.G. Schmidt : oorspronkelijke opnamen uit de jaren 50
Amsterdam : Theater Instituut Nederland, 2003. Samenstelling Maarten Eilander, Henk van Gelder en Piet Tullenaar. 2 cd’s.
Opnamen uit de archieven van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en het Theater Instituut Nederland: 43 liedjes en sketches, geschreven in de periode 1948-1960: opnamen van Journalistencabaret De Inktvis, Cabaret Wim Sonneveld, Cabaret 1955-1960, De familie Doorsnee en diverse televisieopnamen.

Poes, poes, poes
Amsterdam : Rubinstein, 2009. 2 cd’s (1 uur, 15 min.)
ISBN: 978-90-476-0589-8.
De teksten uit Poes, poes, poes, voorgelezen door Jenny Arean.

Voeden, verschonen en in de wieg mikken
Amsterdam : Rubinstein, 2009. 2 cd’s (ca. 1 uur en 15 min.)
ISBN: 978-90-476-0703-8.
Columns en liedjes over het krijgen en opvoeden van kinderen uit het boek Voeden, verschonen en in de wieg mikken, voorgelezen door Harmke Pijpers.

Harry Bekkering en Nettie Heimeriks (redactie),

De hele Bibelebontse berg : de geschiedenis van het kinderboek in Nederland & Vlaanderen van de middeleeuwen tot heden
Amsterdam : Querido, 1989.
ISBN: 90-214-6554-X.
Geschiedenis van het Nederlandstalige kinderboek vanuit literair (-historisch) oogpunt, behandeld naar chronologie (Middeleeuwen, 15e en 16e eeuw, 17e t/m 20e eeuw) en naar thema (kinderboeken in Vlaanderen, in de reclame, het uiterlijk, drukkers en uitgevers).

Tine van Buul (redactie),

Altijd acht gebleven : over de kinderliteratuur van Annie M.G. Schmidt
’s-Gravenhage : Letterkundig Museum, 1995. 2e dr. (1e dr.: 1991). Schrijversprentenboek ; 31. Tekst: Erna Staal en Murk Salverda.
ISBN: 90-214-8099-9.
Bio- en bibliografische informatie over Annie M.G. Schmidt als kinderboekenschrijfster. Rijk geïllustreerd met werk van haar vaste illustratoren en voorzien van zwart-wit foto's.

Ik staar maar te staren : reacties op Annie M.G. Schmidt
Amsterdam : Eenvoudig Communiceren, 2009. Leeslicht ; 12.
ISBN: 978-90-869606-4-4.
Op het werk van Annie M.G. Schmidt geïnspireerde verhalen en gedichten, geschreven door mensen die minder goed kunnen lezen en schrijven.

Reinold Kuipers (tekst),

Kijk, Annie M.G. Schmidt : de schrijfster in beeld
Amsterdam : Querido, 1984. Jaarboek Querido ; 37. Foto’s: Maria Austria e.a.
ISBN: 90-214-8129-4.
Fotoboek over leven en werk van Annie M.G. Schmidt, in aansluiting bij een tentoonstelling in het Nederlands Theater Instituut (25 mei t/m 28 oktober 1984).

Joke Linders,

Het ABC van Annie MG : van de A van Abeltje tot de Z van Ziezo
Amsterdam : Meulenhoff Boekerij, 2016.
ISBN: 978-90-290-9086-5.
In de vorm van een ABC worden in 26 lemma's, uitgekozen door het panel van De Wereld Draait Door, het leven en het werk van Annie M.G. Schmidt belicht.

Joke Linders,

Doe nooit wat je moeder zegt : Annie M.G. Schmidt, de geschiedenis van haar schrijverschap
Amsterdam : Querido, 1999.
ISBN: 90-214-7344-5.
Handelseditie van een proefschrift over de literaire ontwikkeling van Annie M.G. Schmidt, mede aan de hand van wat door anderen over haar is beweerd.

Marcel Raadgeep,

Ik krijg zo’n drang van binnen : bibliografie van het werk van Annie M.G. Schmidt
Amsterdam : Wombat, 2009.
ISBN: 978-90-451-0753-0.
Complete bibliografie van het werk van en over Annie M.G. Schmidt.

Gioia Smid,

Fiep in vogelvlucht : hoogtepunten uit het werk van Fiep Westendorp
Amsterdam : Fiep, 2010.
ISBN: 978-90-451-1163-6.
Overzicht van het werk in de bijna zestig jaar dat Fiep Westendorp (1916-2004) als illustratrice werkzaam is geweest, met veel hoofdstukken over haar samenwerking met Annie M.G. Schmidt, onder meer bij Jip en Janneke, Floddertje, Fluitje van ’n cent, Pluk van de Petteflet, Het hele schaap Veronica, De nieuwe Jip en Janneke, Jorrie en Snorrie.

Gioia Smid en Aukje Holtrop (samenstelling),

Getekend: Fiep Westendorp
Amsterdam : Querido, 2003.
ISBN: 90-451-0047-9.
In een tiental bijdragen wordt het werk van Fiep Westendorp beschreven, vanaf haar veelal onbekende werk tot aan de unieke samenwerking met Annie Schmidt.

Gioia Smid (samenstelling),

Voor de vrouw maar voor haar niet alléén... : Fiep Westendorp in de krant
Amsterdam : Meulenhoff, 2006.
ISBN: 90-290-7841-3.
De illustraties van Fiep Westendorp voor de vrouwenpagina van Het Parool in de periode 1948-1967, met onder meer een hoofdstuk over het ontstaan van het duo Schmidt en Westendorp.

Hans Vogel,

Wacht maar tot ik dood ben : Annie M.G. Schmidt: haar leven en werk voor theater, radio en tv
Amsterdam [etc.] : Theater Instituut Nederland [etc.], 2000. Bewerking: Hans van den Bergh.
ISBN: 90-5860-014-9.
Levensverhaal van Annie M.G. Schmidt, beginnend in 1946 en toegespitst op haar werk voor volwassenen voor het theater (cabaret, musical en toneel) en voor radio en televisie.

Ton Vorstenbosch,

Annie M. G. : de dochter van de dominee : een toneelstuk
Amsterdam : Lubberhuizen, 2003.
ISBN: 90-5937-045-7.
Toneeltekst over de laatste jaren van de schrijfster waarin de adoratie voor haar werk sterk wordt gerelativeerd.

Eric-Jan Weterings,

Deurwaarder van de vriendschap : Wim Hora Adema (1914-1998)
Amsterdam: Aksant, 2006.
ISBN: 90-5260-225-5.
Biografie van Wim Hora Adema, journaliste bij Het Parool, medeoprichtster van het feministische maandblad Opzij, invloedrijk recensente van kinderboeken en ontdekster van het schrijftalent van Annie M.G. Schmidt.

Annejet van der Zijl,

Anna : het leven van Annie M.G. Schmidt
Amsterdam : Querido, 2016. 16e dr. 1e dr.: 2002.
ISBN: 978-90-214-0355-7.
De persoonlijke geschiedenis van de schrijfster wordt in deze biografie verbonden met haar werk en de tijd waarin zij leefde, waarbij gebruik wordt gemaakt van citaten uit teruggevonden correspondentie van Schmidt, uit interviews en het werk zelf.

Dana Nechushtan (regie),

Annie M.G.
Amsterdam : Warner Home Video, 2010. 5 dvd's.
Zevendelige televisieserie uit 2009 over het leven van Annie M.G. Schmidt, gebaseerd op de biografie Anna van Annejet van der Zijl.

Annejet van der Zijl,

Anna. Regie: Stefan van Duyn.
Amsterdam : Rubinstein, 2011. 16 cd’s (ca. 17 uur en 30 min.)
ISBN: 978-90-476-1036-6.
De biografie van Annie M.G. Schmidt door Annejet van der Zijl, voorgelezen door Dieuwertje Blok, Malou Gorter en Annemarie Prins.