Website voorlezen

49. De gasbel

Foto: detail van het omslag van Gaswinst van Elaine Madsen en Douglass Stewart.

In 1959 werd bij Slochteren in de provincie Groningen een enorm gasveld ontdekt. Naar schatting zou er meer dan 300 miljard kubieke meter gas in de grond zitten, de op één na grootste toen bekende gasvoorraad ter wereld. Inmiddels is bekend dat het om 2800 miljard kubieke meter gaat. Dankzij de vondst is Nederland gaandeweg helemaal op gas overgegaan. Bijna alle huishoudens gebruiken aardgas, meer dan tienduizend kassen en ongeveer vijfduizend bedrijven zijn op het aardgasnet aangesloten.

De zogenoemde gasbel is trouwens geen bel gas. Het gas zit in de poriën van het gesteente in de ondergrond. Van boven wordt het door een ondoorlatende gesteentelaag afgedekt, anders zou het allang in de lucht zijn verdwenen. Als het gas wordt gewonnen, blijft het gesteente waar het in zit gewoon op zijn plaats. Toch kunnen er bij grootschalige gaswinning lichte aardschokken voorkomen door verzakkingen in de ondergrond, en dat kan leiden tot scheuren in muren of wegen. De verontrusting daarover in de regio is de laatste tijd sterk toegenomen na een nieuwe reeks schokken. Bovendien heeft onderzoek in opdracht van het ministerie van Economische Zaken uitgewezen dat de bevingen die samenhangen met de gaswinning, in de toekomst zwaarder zullen zijn dan tot nu toe werd verwacht.

De minister heeft gezegd de conclusies van het onderzoek serieus te nemen maar niet te overwegen om de gaswinning in Groningen te beperken. Niet zonder reden wordt de gaswinning de kurk genoemd waarop de Nederlandse economie en welvaart drijven. Aangezien de staat een winstaandeel bezit, is het aardgas ook voor de overheid zelf een belangrijke bron van inkomsten. Door de koppeling aan de olieprijs, die steeds verder stijgt, nemen de aardgasbaten voortdurend toe. De vraag is wel hoe lang Nederland nog kan profiteren van deze natuurlijke energiebron. Volgens de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), die de gaswinning verzorgt, is er zeker nog genoeg reserve voor 25 jaar productie op hoog niveau. Toch denkt de NAM dat het geleidelijk moeilijker zal worden om aan alle verplichtingen te voldoen. Nederlandse én buitenlandse klanten moeten worden bediend, ook in perioden van piekvraag, terwijl de druk in het Slochterenveld al flink aan het afnemen is. De technische problemen om veel gas te blijven winnen uit het veld zullen steeds groter worden.

Daarom wil de NAM graag meer nieuwe velden gaan exploiteren, ook onder de Waddenzee, maar daar zijn sommige milieuorganisaties fel op tegen. Hun bezwaren richten zich niet tegen gebruik van aardgas - het is immers een schone brandstof - maar tegen rustverstoring, horizonvervuiling en vooral bodemdaling in Nederlands belangrijkste natuurgebied, de Waddenzee. De belangrijke belangenbehartiger van het gebied, de Waddenvereniging, heeft ingestemd met exploitatie, mits dat onder strenge voorwaarden gebeurt.

In de verre maar wellicht ook al in de nabije toekomst zullen moeilijke politieke keuzes moeten worden gemaakt. Kan Nederland het ook stellen zonder gasinkomsten? Kan het land, als de nood aan de man komt, overschakelen op andere energiebronnen? Moet Nederland meer buitenlands gas invoeren en dat opslaan in onze gasvelden? En wat betreft de Waddenzee: gaat natuurbeheer boven economisch gewin, zijn de gasinkomsten belangrijker dan het milieu of zijn milieukwaliteit en gaswinning op aanvaardbare manier te verenigen?

Gerard J. Borghuis,

Veertig jaar NAM : de geschiedenis van de Nederlandse Aardolie Maatschappij 1947-1987
Assen : Nederlandse Aardolie Maatschappij: Van Gorcum, 1988.
Bundeling van vijftien artikelen, naar aanleiding van het veertigjarig bestaan, over de geschiedenis van de Nederlandse Aardolie Maatschappij in Nannogram, het huisorgaan van het bedrijf.

Margriet Brandsma, Heleen Ekker en Reinalda Start,

De gaskolonie : opkomst en ondergang van een bodemschat
Groningen : Passage, 2016.
ISBN: 978-90-5452-321-5.
Via gesprekken met wetenschappers, politici, journalisten, bewoners en andere betrokkenen belichten de auteurs, drie journalisten, de problematiek van de gaskolonie Groningen en reconstrueren hoe onze nationale trots - de gaswinning – kon verworden tot nationaal hoofdpijndossier.

Dirk de Bruyne en J. Weitenberg,

Nederland na de gasbel
Scheveningen : SMO, 1979.
Een bundel met vier beschouwingen over de invloed van de aardgasbaten op de bestedingsmogelijkheden in de collectieve en in de private sector.

Aad Correljé,

Hollands welvaren : de geschiedenis van een Nederlandse bodemschat
Hilversum : Teleac/NOT, 1998.
ISBN: 90-6533-469-6.
Beschrijving van het gebruik van aardgas als energiebron in de Nederlandse samenleving, gerelateerd aan de technische, economische, politieke en sociale verhoudingen in drie perioden waarin door de beleidsmakers, de gassector en de consumenten op een bepaalde manier tegen de gasvoorziening werd aangekeken. Boek dat hoort bij een televisieserie die vanaf 17 mei 1998 werd uitgezonden.

Wim van den Doel (redactie),

Nederland in de twintigste eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2005.
ISBN: 90-351-2856-7.
In dit vierde en laatste deel van Plaatsen van herinnering zijn twee bijdragen over de energiewinning in Nederland opgenomen: van Herman de Jong ‘Slochteren : de nationale bodemschat’ en van Jac van den Boogard ‘Heerlen: de Oranje-Nassaumijn I : de opkomst en teloorgang van de Limburgse mijnen’.

Titus M. Eliëns,

Gas in Glass : Peter Bremers, Václav Cígler...
Deventer [etc.] : Thieme Art, 2009.
ISBN: 978-90-78964-37-7.
De Gasunie vierde vijftig jaar gaswinning in Slochteren onder meer met een tentoonstelling van door de gaswinning in Groningen geïnspireerde projecten van zeven glaskunstenaars rond de historische buitenplaats Fraeylemaborg. Deze uitgave biedt daarvan in woord en beeld een overzicht.

Elaine Madsen en Douglass Stewart,

Gaswinst : over de Nederlandse gasbel en het begin van de Europese energierevolutie
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2007. Vertaling van How the Gas Was Won. Vertaling en bewerking: Henk Willem Smits.
ISBN: 978-90-468-0241-0.
Het verhaal van het ondernemende team dat, onder leiding van de Amerikaan Douglass Stewart, begin jaren zestig de basis legde voor het exploiteren van de net ontdekte aardgasbel bij Slochteren.

Joep Schenk,

Groningen-gasveld vijftig jaar : kloppend hart van de Nederlandse gasvoorziening
Amsterdam : Boom, 2009.
ISBN: 978-90-8506-763-4.
Historisch overzicht van de opsporing en winning, het transport en de distributie van aardgas uit Groningen vanuit economisch en beleidsmatig perspectief, uitgebracht ter gelegenheid van het vijftigjarig jubileum van het veld in Slochteren. De bijgevoegde dvd bevat historische journaalfragmenten en enkele documentaires.

Meindert Schroor e.a. (redactie),

Onzichtbaar goud : de betekenis van 50 jaar aardgas voor Nederland
Groningen [etc.] : Castel International Publishers [etc.], 2009.
ISBN: 978-90-400-8611-3.
Rijk geïllustreerd jubileumboek over vijftig jaar aardgaswinning in Groningen en over het Nederlandse energiebeleid in de tweede helft van de twintigste eeuw.

Wilfried Van Herterijck,

Aardgas : technische, economische en politieke aspecten
Leuven [etc.] : Acco, 2007.
ISBN: 978-90-334-6610-6.
Beschrijving van de aardgasindustrie, waarbij zowel de technische als de economische en de politieke aspecten aan bod komen. Ook aandacht voor alternatieve productiemethoden, aardgastoepassingen in de industrie, risico's en verantwoordelijkheden en het belang van de Europese Unie.

Redactie Noordhoff Atlasproducties,

De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. De gaswinning komt aan bod in de pagina’s 540-542.

Folkert Buiter,

Te laat : thriller tegen de achtergrond van de Groningse gaswinning
Soest : Uitgeverij Boekscout.nl, 2015.
ISBN: 978-94-022-1939-5.
De aardgaswinning in Groningen leidt niet alleen tot aardbevingen, maar lokt ook criminaliteit uit waaraan de politie de handen vol heeft.

Jan van Hout,

Grensgeval
Amsterdam : Elsevier, 1979.
ISBN: 90-10-02753-8.
Een Nederlandse zakenman die als krijgsgevangene in de Koreaanse oorlog een hersenspoeling onderging, raakt betrokken bij het complot van een internationale terroristenbende om de gasbel in Groningen met radioactieve bommen op te blazen.

Marten Toonder,

Het gewichtsverlies
Hazerswoude-dorp : Mondria, 1987. Tekst: Lo Hartog van Banda, tekeningen: Piet Wijn.
ISBN: 90-6555-187-5.
Bundeling van Koning Hollewijn en het gewichtsverlies en Koning Hollewijn en de gasbel, gepubliceerd in De Telegraaf van 20 januari tot 23 juni 1965. Het laatste verhaal, over een paar oplichters die een niet bestaande gasbel willen verkopen, dateert uit de tijd dat Nederland overging op aardgas.